Kiến trúc nhà vào thời cổ của người Hoa

Vì Trung Quốc có lãnh thổ rộng lớn bao la, lại là một đất nước nhiều dân tộc, mỗi một vùng miền điều kiện khí hậu và thói quen trong cuộc sống sinh hoạt đều không giống nhau. Do đó, phương thức và phong cách xây dựng nhà ở của từng vùng, từng dân tôc cũng mang những nét đặc sắc riêng, hình thành lên phong cách muôn màu muôn vẻ của một quốc gia đại dân tộc.

Trong các kiểu định cư của người Trung Quốc, thì nổi bật nhất là Tứ Hợp Viện của Bắc Kinh, Dao Động của cao nguyên Hoàng Thổ nằm về phía Tây Bắc của Trung Quốc, hay "Mông Cổ Bao" của thảo nguyên Nội Mông Cổ, và các kiến trúc Thổ Lầu của dòng họ Khách Gia tại Phúc Kiến và Quảng Đông.
[caption id="attachment_18727" align="alignright" width="300" caption="Tứ hợp viện"][/caption]
Bắc Kinh Tứ Hợp Viện

Trong các ngõ phố dù lớn hay nhỏ tại Bắc Kinh bạn luôn có thể tìm được các kiểu nhà có kiến trúc sân sướng được bao quanh bốn phía bởi các gian phòng, đây được gọi là Tứ Hợp Viện. Đại Môn của Tứ Hợp Viện thường được đặt tại góc Đông Nam hoặc góc Tây Bắc.

Trong Tứ Hợp Viện thì Bắc phòng được coi là Chính phòng. Chính phòng thường được xây dựng trên nền gạch đá, có quy mô lớn hơn các gian phòng khác, dùng làm nơi ở cho chủ nhân.

Hai bên của chính phòng là các dãy Chái phòng (gồm đông phòng và tây phòng) là nơi ở của bậc con cháu.

Nam phòng thì dành cho bậc tôi tớ và các gian chứa vật dụng sinh hoạt. Giữa Chính phòng và Chái phòng thường có hành lang thông nhau để phục vụ cho việc đi lại và nghi ngơi. Tại Bắc Kinh có rất nhiều Tứ Hợp Viện với các quy mô lớn nhỏ khác nhau, nhưng dù là lớn hay nhỏ thì đều được xây dựng theo một quy cách chung là lấy sân sướng làm trung tâm và bốn mặt là các gian phòng.

Tứ Hợp Viện có cấu trúc đơn giản là chỉ có một vườn nhỏ, còn những Tứ hợp Viện phức tạp thường được xây dựng từ hai đến ba sân vườn trở lên. Nơi ở của quan lại thời xưa thường được xây dựng với quy mô rất lớn, được hợp thành bởi nhiều Tứ Hợp Viện và sân vườn khác nhau. Bao quanh Tứ Hợp Viện là các bức tường được xây dựng khá cao và dầy, các cửa sổ của Tứ Hợp Viện thường tránh đặt đối diện với các cửa sổ của Tứ Hợp Viện gần đó. Không gian của Viện được tách biệt hẳn với cuộc sống bên ngoài và rất yên tĩnh, rất thích hợp cho việc nghỉ ngơi.

[caption id="attachment_18728" align="alignright" width="213" caption="Dao động (mặt ngoài)"][/caption]
Dao Động
[caption id="attachment_18729" align="alignright" width="297" caption="Dao động (mặt trong)"][/caption]
Dao động

Khúc trên của sông Hoàng Hà là dải cao nguyên Hoàng Thổ, những người sống tại cao nguyên Hoàng Thổ thường lợi dụng những tầng đất với tính năng vừa sâu vừa dầy, hình lập thể ....để xây dựng kiểu nhà rất đặc biệt với cái tên Dao Động.

Dao Động lại phân thành nhiều loại khác nhau ví dụ như: Thổ Dao, Thạch Dao, Chuyên Dao... Thổ Dao là loại Dao Động được đào khoét từ các sườn núi, loại dao Động này mùa đông thì ấm mùa hè thì mát mẻ, bảo nhiệt và cách âm hiệu quả rất tốt. Còn Thạch Dao và Chuyên Dao có kiến trúc rất kiên cố và mỹ quan, đầu tiên là dùng các tảng đá lớn hoặc các viên gạch với kích cỡ lớn đem xếp thành động nhô trên mặt đất, sau đó dùng hoàng thổ đắp một lớp thật dầy lên trên.

Vì xây dựng Dao Động không cần các nguyên vật liệu như sắt thép, xi măng, do đó giá thành xây dựng rất thấp. Cùng với sự tiến bộ của xã hội, con người đã không ngừng cải tạo trong kiến trúc xây dựng Dao Động, do đó tại cao nguyên Hoàng Thổ các kiểu nhà Dao Động với tính năng mùa đông thì ấm mùa hè thì mát đã càng ngày càng đẹp và phổ biến hơn trước.

[caption id="attachment_18730" align="alignright" width="300" caption="Khách gia thổ lầu"][/caption]
Khách Gia Thổ Lầu

Thổ Lầu là kiến trúc nhà ở rất phổ biến tại Quảng Đông và Phúc Kiến, tổ tiên của người Khách Gia là những người dân tộc Hán, cách đây khoảng 1900 năm đã di cư từ khúc dưới của sông Hoàng Hà đến phía Nam sinh sống.

Vì để tránh những quấy nhiễu và bảo vệ an toàn cho đại gia đình, người Khách Gia đã sáng tạo ra loại nhà ở với kiến trúc rất đồ sộ gọi là Thổ Lầu. Một tòa Thổ Lầu có thể chứa cả một dòng họ gồm mấy chục hộ gia đình, mấy trăm người.

Thổ Lầu có kiến trúc hình tròn, cũng có kiến trúc hình vuông... Trong đó, đặc sắc nhất vẫn là kiến túc Thổ Lầu hình tròn, do hai đến ba vòng hợp thành, vòng ngoài cao khoảng 10 mét, có khoảng 100 đến 200 gian phòng, đây là khu dành để ở, vòng thứ hai có hai tầng, thường bố trí phòng khách tại đây, ở giữa là Tổ Đường, có thể dung nạp khoảng vài trăm người cùng tham gia các hoạt động chung của dòng họ. Trong Thổ Lầu có giêng nước, phòng tắm, nhà vệ sinh...có thể coi đây là một thành phố nhỏ.

Khách Gia Thổ Lầu có quy mô to lớn và rất đặc biệt. Về mặt thiết kế và sáng tạo đều rất khoa học, tính thực tiễn cao.. được mệnh danh là "土宫殿" tức "Thủ Cung Điện", được các các kiến trúc sư trong và ngoài nước đánh giá rất cao.

Kiều Tố Uyên
Hồ Nam, Trung Quốc