Hôm nay chúng ta tiếp tục nói đến việc xây dựng vòng ảnh hưởng của ta, bằng cách nói đến cách “nói chuyện” của ta trên Internet.
Hãy tưởng tượng đến một căn phòng rộng trong một building. Trong đó có một nhóm bạn bè đang nói chuyện ồn ào trong một căn phòng. Xuân đi ngang, thấy trong đó nói chuyện vui vẻ, cũng muốn vào cho vui. Cửa phòng có tấm bảng: “Bạn cứ tự nhiên vào cho vui. Mở cửa cho mọi người.”
Xuân vào, kéo ghế ngồi nghe. Mọi người đang bàn cãi hăng say về một vấn đề triết ly’, chẳng ai để y’ đến Xuân. Được vài phút Xuân la lớn, “Các bác nói chuyện dốt vậy mà cũng nói. Sao không về học thêm tí nữa. Không biết gì mà cũng lớn lối.”
Bạn nghĩ thế nào về Xuân? Xuân là người thế nào?
Nhưng đây là tư cách của rất nhiều bạn trên Internet. Họ cứ nghĩ rằng Internet là nơi mà họ có thể có tác phong thiếu lễ độ, thiếu tế nhị.
Đó là một thái độ rất sai lầm . Internet đã trở thành không gian sống thực cho cả thế giới. Người ta trò chuyện, bàn luận, và làm thương mãi trên Internet. Giấy tờ giao dịch bằng điện tử qua Internet ngày nay có giá trị pháp ly’ như các chứng từ bằng giấy. Không có ly’ do gì mà chúng ta nghĩ rằng chúng ta có quyền vô lễ và bất lịch sự chỉ vì đây là Internet. Quan trọng nhất là, Internet có thể làm bằng chứng về tư cách của bạn 10 năm sau nữa—chỉ cần vào archives các diễn đàn là thấy được tác phong của ta đã thế nào 10 năm trước.
Người hiểu biết sống trên Internet giống như sống trong văn phòng có đầy đủ bàn ghế của mình. Nghĩa là:
1. Ấn tượng đầu tiên. Lúc mới nói lần đầu, luôn luôn lễ độ, nhã nhặn, tự giới thiệu. Và bàn thảo lễ độ bằng cách cám ơn, đồng ý, rồi sau đó mới hỏi rất nhẹ và rất lễ độ đến các vấn đề mình thắc mắc. Ví dụ:
“Chào các cô chú và anh chị em,
Cháu (mình) tên là Quân, đang học ở bách khoa. Mới vào đây mấy hôm. Thấy mọi người tranh luận hay quá. Quân học hỏi được rất nhiều. Cám ơn tất cả các cô chú anh chị em đã cho Quân được thêm nhiều kiến thức. Quân chỉ có một thắc mắc nhỏ, mong mọi người giúp Quân. Trong đề mục này đang thảo luận, Quân nghe thấy chị Hà nói….. và anh Tuyến nói… Quân không hiểu rõ các điều này có nghĩa là gì, mong các anh chị giải thích hộ. Cám ơn rất nhiều. Quân.”
First impression (ấn tượng đầu tiên) luôn luôn quan trọng, cho nên lần đầu tiên mình nói trong một diễn đàn, hãy làm cho mọi người có ấn tượng tốt về mình.
2. Nói chuyện phải luôn luôn chú trọng việc xưng hô.
• Nói với ai (cô chú anh chị v.v..). Đừng nói trống không trước một nhóm người. Đó là bất lịch sự. Thông thường thì nó thành vô lễ.
• Luôn luôn phải xưng hô lễ độ. Người Việt có cách lễ độ của người Việt. Phức tạp hơn người Âu Mỹ. Lựa lời mà nói.
• Nếu không biết chắc là người đó nhỏ hay lớn hơn mình, xưng hô như là người lớn hơn mình cho chắc ăn. Chẳng thiệt hại gì, mà còn nhấn mạnh tính khiêm tốn của mình.
3. Đừng nói chuyện trước mặt một người mà dùng she, he, chị ấy, ông ấy… như là người ấy không có mặt ở đó. Nếu Hoa có mặt ở đó thì nói, “Ngày mai em sẽ nói nhờ chị Hoa đi mua…” hay “I will ask chị Hoa go tomorrow.”
Dùng she, he, him, her… như người ấy không có mặt, rất là vô lễ và bất lịch sự. Dùng tên của người ấy: “Tom, I will drive Jim to work tomorrow. You will be ready to be picked up at 7:30, right, Jim?”
4. Đừng tìm cách tranh luận khi không cần tranh luận.
• Tìm điểm đồng y’ trước.
• Chỉ nêu điểm bất đồng khi điểm đó quan trọng. Nếu ta đang bàn đến quả núi, thì chuyện con kiến màu đen hay màu vàng không cần phải nhắc đến. Rất nhiều khi, người bất đồng rất lớ ngớ, chỉ nêu bất đồng để tỏ vẻ thông minh, chứ không biết điểm đó có đáng để ai tốn thời giờ không.
Nêu lên các điểm bất đồng không cần thiết, thường làm cho các tranh luận bị đi lạc đường rất dễ.
5. Viết rõ ràng dễ hiểu. Câu ngắn gọn. Dùng từ giản dị. Phân đoạn rõ ràng cho dễ đọc.
6. Ngồi quanh một bàn tròn thì “lắng nghe” trước khi nói. Trên Internet thì “đọc kỹ” trước khi viết.
7. Dùng tên thật là tốt nhất. Nhiều người dùng nicks. Nhưng trong đa số các trường hợp đứng đắn không ai dùng nick. Nếu cần dùng nick vì mình chưa quen Internet, chỉ một lúc thì không sao. Nhưng, tốt nhất là không nên dùng nick bao giờ, vì nếu mình cứ núp bóng đằng sau các nick, mình sẽ không bao giờ mạnh mẽ và tự tin thật sự. Hãy sống thật như là chính mình bất kỳ nơi đâu.
Hầu như 100% các tội phạm trên Internet đều đứng sau các nick, chứ không phải tên thật. Tại sao?
8. Càng mở rộng lòng mình, mình càng được nhiều người hiểu và yêu mến. Người không bao giờ nói một tí gì về mình, lại còn đứng sau các nick, thì rất khó mà có bạn thâm tình.
9. Hậu quả cuối cùng của nói chuyện, nhất là nói chuyện trên Internet, là tạo ra một danh tiếng cho bạn—tốt hoặc xấu. Cho nên đừng nói, “Tôi cóc cần. Internet mà. Nói sao cũng được. Hơn nữa tôi chỉ dùng nick.”
Sống kiểu đó cũng được, nhưng mình sẽ cứ trẻ con cả đời. Nếu 10 năm sau, mình lại phải chạy lon ton cho anh bạn cùng lớp, lúc này đã là giám đốc công ty, thì đừng hỏi “Sao tên này hồi nhỏ nó còn ngu hơn mình, mà bây giờ nó làm lớn vậy ta. Hay là nó con ông cháu cha?”
Internet có công hiệu mang tiếng nói của ta đến cả hàng trăm hàng nghìn người. Tiếng nói tốt, lẫn tiếng nói xấu. Vậy thì bạn muốn nhân cái tốt của bạn lên nghìn lần, hay nhân cái tồi lên nghìn lần? Cứ tự do lựa chọn.
Chúc các bạn một ngày vui.
Mến,
Hoành
© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use
Hi anh Hoành,
ReplyDeleteCám ơn anh đã giúp em và các bạn xác lập một thái độ đúng đắn khi tham gia trao đổi trong môi trường ảo mà rất thật này! Em thật sự rất quý các bạn mới trên ĐCN, vì tuy chưa biết nhau (theo cách nghĩ thông thường), nhưng em và các bạn đã có được sự đồng cảm, quan tâm lẫn nhau và cùng nhau chia sẻ rất nhiều điều thú vị.
Nhưng dĩ nhiên, đã là một nhóm thì không thể lúc nào cũng "one side" được. Em nghĩ là mọi tranh luận hay ý kiến không đồng thuận đều là một dịp tốt để mọi người cùng nhau chia sẻ quan điểm, làm rõ vấn đề hơn. Miễn là ý kiến đó được đặt ra trên cơ sở tôn trọng và muốn trao đổi thêm chứ không có chủ ý khác. Khi anh nhắc: “chỉ nêu điểm bất đồng khi điểm đó quan trọng”, em hơi ngại vì chính em sẽ phân vân không biết có nên nêu vấn đề mình còn lơ mơ ra hay không? Đối với anh và các bạn khác, đó có sẽ là vấn đề nhỏ như con kiến hay không? Mình có trở thành kẻ lớ ngớ và làm mất thời giờ của anh và các bạn hay không? Tự nhiên em sẽ thấy e dè khi đặt vấn đề. Nếu nhiều bạn đọc cũng e dè như em, có lẽ đó không phải là điều hay cho môi trường trao đổi thẳng thắn này, phải không anh?
Cám ơn các nội dung anh đã giới thiệu trong bài viết rất hay và rất súc tích này. Em học hỏi được rất nhiều, không chỉ cho giao tiếp trong môi trường ảo mà còn cho cả cuộc sống thật nữa.
Chúc anh ngày mới thật đẹp :-)
Hi Yến,
ReplyDelete"Môi trường ảo" thực ra trong tiếng Anh là "virtual space." Virtual là "thật" hay "thực." Anh không hiểu người nào đầu tiên ở Việt Nam đã sáng tạo ra chữ "môi trường ảo" hay "không gian ảo", đảo lộn hoàn toàn từ nguyên thủy tiếng Anh, và làm cho bao nhiêu người sử dụng Internet có thái độ sai lầm về Internet và các công năng của nó.
Còn về việc thế nào là "một điểm quan trọng" trong một vấn đề, Yến nói rất đúng, dĩ nhiên là cái nhìn mỗi người hơi khác nhau một tí--quan trọng với người này có thể là không quan trọng với người kia.
Nhưng ở đây ta đang nói đến thái độ. Ví dụ: Ta nói, "Phải ăn nói lễ độ." Không ai thắc mắc hay bất đồng về luật này. Nhưng khi áp dụng thì một câu nói mà người này nghĩ là lễ độ, người kia có thế vẫn cho là vô lễ. Lúc đó hãy tính. Nhưng qui luật chung vẫn là "Ăn nói lễ độ." Bất cứ qui luật luân lý và luật pháp nào trên thế giới cũng thế. Qui luật thì rõ ràng, áp dụng thì mù mờ.
Qui luật "chỉ bất đồng ý khi quan trọng" là qui luật nói chuyện hay tranh luận căn bản, tất cả mọi nơi mọi lúc, trong lớp học, trong tòa án, trong nhà thờ, trong quán cà phê. Qui luật đó gọi là "law of relevancy." Trong một câu chuyện người ta chỉ có thể nói các chuyện relevant đến vấn đề chính. Relevant có hai nghĩa đi đôi: Thứ nhất là có "related", tức là phải có liên hệ gì đó với vấn đề chính. Thứ hai là "material" tức là phải có đủ trọng lực, đủ tầm quan trọng, có thể ảnh hường đến cách định giá vấn đề chính.
Người tham gia một cuộc thảo luận cần giữ khái niệm relevancy trong đầu để nói chuyện. Nếu không chắc thì rất giản dị, cứ mở đầu, "Mình không chắc điểm này có quan trọng với vấn đề này không, nhưng theo mình thấy thì.... "
Thái độ như vậy làm (1) người nói cẩn trọng một tí trước khi nói và (2) khi nói thì tôn trọng mọi người đủ để mở đầu tế nhị một tí.
Vấn đề chính của đa số các thảo luân trên Internet, là mạnh ai nấy nói, không cần biết các qui luật căn bản, không cần biết tôn trọng nhau, và cũng không thực tâm muốn vấn đề thảo luận đi được đến đâu. Rất nhiều diễn đàn như là cái chợ. Nhiều diễn đàn phải gọi là thùng rác.
Nhưng đó không phải là vấn đề chính cho chúng ta ở ĐCN. Vấn đề chúng ta quan tâm ở đây là mỗi người chúng ta thuần thục cách sống tốt nhất ở đời, kể cả trên Internet. :-)
Em khỏe nha :-)
Dạ, cám ơn anh đã giải thích thêm cho em. Em lại học thêm được một chút nữa rồi. Hi vọng các thảo luận của gia đình ĐCN duy trì được sự hoà nhã cần thiết cũng như có chất lượng cao, tránh được sai sót của một vài diễn đàn khác.
ReplyDeleteEm vẫn quen với khái niệm "không gian ảo", "môi trường ảo" khi nói về internet. Nhưng tuy nghĩ là ảo, em vẫn không dám xem như ảo đâu! Cám ơn anh đã giải thích rõ cho em về từ nguyên thuỷ của nó. Có lần em đã tiếc vì không dùng nickname, nhưng bây giờ em hiểu lý do vì sao em gắn bó với ĐCN. Ở một nơi gần như mọi người sống rất thật với một nhân thân rõ ràng, mình cũng phải rất nghiêm túc với mọi người và không cho phép mình tùy tiện, phải không anh?
Chúc anh ngày vui và đầy năng lượng tích cực nha :-)
Rất hay! tôi hoàn toàn hoan nghênh ĐCN , hy vọng trên các trang diễn đàn của ta đều có văn hóa lễ phép như vậy. Ở đâu cũng vậy, ta bao giờ cũng là ta,biết tự trọng và tôn trọng mọi người thì đẹp biết bao, thế giới sẽ trở nên ấm áp,internet sẽ thân thiện biết chừng nào _ là nơi đáng tin cậy để giao lưu học hỏi,...
ReplyDeleteChúc ĐCN mãi tươi xanh !