Đọt Chuối Non |
- Nhạc sĩ Hồng Đăng & Hoa Sữa
- Tạo bạn
- Chàng Amã ChiSa
- Ta nói tiếng Việt mà ta không biết
- Hải quân Ấn Độ và Trung Quốc: Thông điệp từ Biển Đông
- Việt – Trung trao đổi về tình hình biển Đông
| Posted: 06 Sep 2011 02:31 PM PDT
 Hồng Đăng và nhóm 5 Dòng Kẻ Ông nguyên là Phó Tổng thư ký Hội Nhạc sĩ Việt Nam khoá IV và V. Tổng biên tập tạp chí Âm nhạc (từ 1989), và tờ Thế giới Âm nhạc (từ 1996). Ông còn là hội viên Hội Nhà báo Việt Nam, và là nhạc sĩ đầu tiên được kết nạp vào Hội Điện ảnh Việt Nam, hội viên Hội Văn Nghệ Hà Nội, Uỷ viên Ban Chấp hành Hội Giao lưu Văn hoá Việt – Nhật, Uỷ viên Uỷ ban Quốc gia Thập kỷ Phát hành Văn hoá quốc tế. Năm 2001, ông được nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật cho các tác phẩm: ca khúc Biển hát chiều nay, Hoa sữa, Quà tháng năm, Kỷ niệm thành phố tuổi thơ và hợp xướng Lửa rực cháy”. Ngày 12 tháng 8 năm 2007, ông là nhạc sĩ được vinh danh trong chương trình Con đường âm nhạc mang tên 24hình/giây. “Hoa sữa” ban đầu là một ca khúc viết theo đặt hàng cho bộ phim “Hà Nội mùa chim làm tổ” của đạo diễn Đức Hoàn. Cũng từ bài hát này của ông, Hoa Sữa đã trở thành một biểu tượng không thể thiếu của thủ đô Hà Nội, sự nổi tiếng của bài hát đã đem lại nhiều hệ lụy khá …khôi hài. Ví dụ các tỉnh thành như Nghệ An, Quảng Bình, Đà Nẵng, Trà Vinh, Long An, Daklak… có một dạo đua nhau trồng hoa sữa với mật độ dày đặc, và khi mùa thu đến, hoa sữa nở rộ thì người dân thiếu điều…tắt thở, bởi hương hoa sữa quá nồng, không thể chịu nổi. Từ đó, người ta thi nhau chặt bớt đi và đổ lỗi là do ông nhạc sĩ …lắm chuyện, viết sai. Ở Hà Nội, Thời Pháp thuộc, hoa sữa được trồng chung quanh đại sứ quán Pháp và sau đó trồng vài cây ở Lò Đúc. Mật độ thưa như vậy thì hương hoa mới thoang thoảng, thanh tao. Một tờ báo viết vui rằng nhạc sĩ Hồng Đăng là người đáng ghi vào sách Kỉ lục Guiness Việt Nam vì là người có công nhân giống cây hoa sữa với tốc độ …nhanh nhất. Những ca khúc viết về Hà Nội sau nhạc sĩ Hồng Đăng đều ảnh hưởng mùi “Hoa Sữa” của ông: " Hà Nội mùa thu, mùa thu Hà Nội, mùa hoa sữa về, thơm từng cơn gió… " Nhạc sĩ Hồng Đăng kể rằng: “Hồi viết bài hát cho bộ phim "Hà Nội mùa chim làm tổ", tôi được một người bạn là nhà thơ gợi ý rằng ông nên lấy đề tài hoa sữa, hay lắm đấy. Nó có mùi thơm độc đáo lắm, tất cả các nơi không nơi đâu có đâu, lấy nó làm biểu trưng cho tình yêu Hà Nội thì tuyệt.” “Tôi viết bài hát “Hoa Sữa” khi chưa hề biết, chưa hề nhìn thấy cây hoa này. Phải đến 25 năm sau tôi mới được tận mắt nhìn thấy hoa sữa.” Bây giờ khi nghĩ về Hà Nội, người ta nhớ đến “Hoa sữa” của ông. Đôi khi, ngồi hát lên những giai điệu ấy, thấy nhuốm đầy vẻ u hoài nuối tiếc… Hà Nội bây giờ, cái tinh thần ấy, cái không khí ấy, đã phôi phai quá nhiều rồi… Các bạn nghe ca sĩ Thanh Lam, người được bình chọn hát ca khúc này hay nhất: Filed under: Nhạc Xanh, Video & PPS, Văn Hóa Tagged: Nhạc Xanh, Video & PPS, Văn Hóa          | ||
| Posted: 06 Sep 2011 02:30 PM PDT Chào các bạn, Ví dụ: Chỉ cần phản hồi với nhau vui vẻ trên các diễn đàn, là ta có thêm một số bạn. Ai cần quyển sách, mình cho mượn năm bảy hôm. Dịch hộ ai một câu ngắn sang tiếng Anh. Giúp ai đó xem sao xe máy họ không nổ. Mua hộ bà bán rau một bó rau. Trong đời sống hàng ngày, ta có rất nhiều cơ hội để liên tục tạo thêm tình bạn mới và nuôi dưỡng tình bạn cũ. Và đây là sự thật về Internet và không gian ảo. Có lẽ từ "ảo" làm cho nhiều bạn nghĩ rằng nó không thực. Nhưng nếu so thông tin ta đọc hàng ngày trên Internet, và thông tin ta đọc trên các tờ báo cầm tay, thì có lẽ đối với đa số chúng ta Internet thật hơn các sạp báo ngoài đường rất nhiều. Khoảng 1989 hay 1990 mình đã bắt đầu dùng email, lúc đó còn gọi là electronic mail, để làm việc. Và từ đó cho đến nay 21, 22 năm rồi, email và không gian ảo luôn luôn rất thật với mình. Mình làm việc với bạn bè và đồng nghiệp trên email là chính, điện thoại là phụ. Có người đã thành bạn thân 10 năm mới gặp mặt. Cho nên Internet là không gian rất thật để chúng ta làm việc và tạo thêm bạn bè cho ta. Có nhiều bạn bè, thì có nhiều điều lợi. Thứ nhất, ngày nào cũng vui vì có bạn. Thứ hai, có việc gì cũng dễ tìm người giúp đỡ hay hỗ trợ. Thứ ba, đôi khi xuống tinh thần thì cũng có người để than thở. Thứ tư, du lịch đến đâu cũng có bạn tại vùng đó hướng dẫn. Thứ năm, làm việc rộng rãi ở tầm mức quốc gia và quốc tế cũng dễ. Càng ít kẻ thù, càng nhiều bè bạn, thì càng dễ thành công. Chân lý này rất dễ hiểu, dễ nhớ. Chúc các bạn một ngày nhiều bè bạn. Mến, Hoành © copyright 2011 Filed under: Trà Đàm Tagged: trà đàm          | ||
| Posted: 06 Sep 2011 02:30 PM PDT Trích trường ca Răk Glay Người kể : PôPâr Thìq Rìa Tóm tắt cốt chuyện :
Đến khi Chi Sa trưởng thành, hai cậu biết có người con gái đẹp ở xứ sở mặt trời tên là Via Titih, liền thổi ngải làm cho Via nóng nực phải đến suối thần tắm và báo tin để Chi Sa đến bắt cóc nàng. Via không muốn làm vợ, mà chỉ muốn kết nghĩa anh em, nhưng cuối cùng cũng phải đi theo Chi Sa về trần gian, tổ chức lễ cưới rất to. Hai vợ chồng sống hạnh phúc, sinh được hai đứa con gái xinh đẹp là Nãi Chhia và Nãi Ha Ra. Khi hai cô gái đã lớn, có hai chàng trai con của nàng Nãi Tacai Sa Mũh đến xin cưới. Sau đó, hai cô gái theo chồng đến vườn nhà các vị thần coi sóc việc sinh nở của con người, để sanh mỗi người hai cô con gái. Cuộc sống đang yên lành thì chúa Cur, Ja wa sai hai công chúa đến lthương lượng làm vợ hai chàng trai, thay thế cho hai con gái của Chi Sa. Hai bên không thương thảo được nên xảy ra chiến tranh. Cuộc chiến kéo dài nhiều năm,với sự tham gia của nhiều thế lực thần linh, cuối cùng vợ chồng Chi Sa chiến thắng. Cuộc sống trở lại bình an. Tác phẩm có 21 khúc hát. Trích đoạn này gồm 3 khúc 1- Ngày xửa, ngày xưa Từ xa xưa lắm rồi Từ thuở các vị thần phải đục đá để làm cột chống trời Lúc còn có các vị thần nhiều tài phép linh nghiệm, có thần tài giỏi cứng cỏi Chiến tranh xảy ra liên miên, các thần phải chống đỡ cùng với con người Hết việc thiên tai do vua thần Gió Lốc, thần Mưa làm lụt lội Thần Gió đùng đùng, thần Mưa ào ào Tiếp đến giặc ngoại xâm Cur, Jawa, Cajươn…(1) Ai cùng cầu mong cho quê hương yên bình. Cầu mong cho xứ sở một ngày hết chiến trận đánh chém Cho không còn mưa dầm bão lụt Cho núi không còn chật bóng giặc thù, cho khắp nơi yên bình Cho con cháu trần gian, con trai dòng đời làm ăn sung túc. Giữ gìn giống nòi đời đời của con cháu trần gian Tại một làng nọ Có một chàng trai mồ côi tội nghiệp Chàng chỉ có một thân một mình Chàng đã mất hết người mẹ, người cha Từ thuở nhỏ chàng sống với hai người cậu Họ đã đi ở nhà vợ rồi thành gia thất Họ vẫn nuôi người cháu Hai người cậu tên là Amã Grưq và Amã Dam Àq. Một ngày kia Xem chừng cháu mình là chàng Amã Dam Chi Sa đã lớn lên rồi Họ muốn chàng cưới một cô gái thần, phép thuật tài giỏi Đó là nàng Via Pitih con gái của Vua thần chủ Ing Dai và thần Tacai Lingiq Thế rồi họ dò ý cháu mình Hai người cậu của Chi Sa Amã Dam Grưq và Amã Dam Àq nói : - Này chàng trai Amã Dam Chi Sa ! Sao lại chỉ có ba cvậu cháu mình mãi như thế.? Còn có các cậu là Amã Dam Grưq và Amã Dam Àq chứ có phải một mình cháu đâu. - Sao lại cứ ở thế này mãi? Chàng Amã Chi sa đáp lời người cậu, người chú : - Ôi, thật đấy cậu ơi ! Nào cháu có biết làm gì nữa đâu? Có cậu, cháu nào ở một mình đi trên vấp ngã nhào, đi dưới vấp ngã nhào đâu Con gái người ta nào có ai ưng ai thích, nào có ai cần ai bảo Có ai chịu ưng mà bắt người con, người cháu là Amã Dam Chi Sa này Để Amã Chi Sa ở một thân một mình thôi Chẳng cô gái nào ưng thuận bắt cháu Thôi thì ở vậy, kệ thôi. Đừng nói gì nữa , đừng bàn gì ở đây bây giờ nữa các cậu ạ Các cậu của Amã Chi Sa là Amã Dam Grưq và Amã Dam Àq nghe chàng Amã Chi Sa nói Chàng nói như kể lể nỗi khổ Chàng đã gắng sức vất vả vì mất mẹ, mất cha từ nhỏ Nay nhờ người cậu, người chú nuôi dưỡng Lại sinh chuyện đi hỏi vợ cho chàng Phải luyện con dao, mài cho sắc Cạo lưỡi dao cho bén mà tìm người yêu cho chàng Chàng trai mới lớn nào biết lối ngõ Nào biết con gái là gì mà ưng ý bắt về Bây giờ con gái như tắc kè đổi màu Người ta lại chê khinh khí thì làm sao mà khỏi đau khổ Chàng không dám đi, chàng muốn ở vậy vì sựo rằng bị chê khinh thì thật xấu mặt quá. Ở vậy cũng tốt, chứ theo lời họ nói thật là xấu hổ Phải lo sửa soạn trầu cau, sính lễ Người ta mà nhận còn may tốt, không thì cực lắm… Người cậu, người chú của chàng Amã Dam Grưq và Amã Dam Àq nói : - Này chàng Amã Dam Chi Sa Bây giờ chúng ta niệm thần chú Chúng ta ngậm ngải linh, hóa phép nhiệm màu Đây là phép thuật cao cường Phép linh nghiệm biến hóa của hai cậu Ta hóa phép cho cháu có sức mạnh không ai sánh nổi Bây giờ chúng ta niệm thần phép cho cháu. Hãy khiến cho cô gái đó thích cháu Cho nó tương tư suốt ngày đêm không ngủ, suốt ngày ở không yên Khiến cho nó ngày ở mà không bỏ được ý nghĩ, cho đêm tối cũng không được quên Bây giờ làm cho nó thương chàng trai này thôi Chúng ta làm phép nhiệm màu cho chàng trai này Khiến cho nó ưng nó thích thôi Hãy linh nghiệm phép nhiệm màu với sáu cách thần biến hóa của Amã Dam Grưq. Hãy biến đi phép thần của Amã dam Grưq. Không có gì mà phải lo ngại, sợ sệt gì đâu chàng trai Chàng trai Amã Dam Chi Sa con cháu chúng ta có sức mạnh phi thường . Họ nói : - Chúng ta nào dám đương đầu với sức mạnh vô kể của chàng Họ làm phép để đưa chàng trai đi cho được Không đi bằng đầu trần, chân đất Không đi đường bộ bằng chân đấm bằng tay Không có gì mà vẫn đi thông tới mọi nơi, mọi xứ sở, giữa trời cao Các cậu của chàng nói : - Không còn lo ngại gì cho chàng Chi Sa Đã có phép nhiệm màu của Amã dam Grưq Có phép thuật linh nghiệm của cậu Amã Dam Àq Không còn lo gì nữa, không còn sợ gì nữa. Hãy lên lưng chú ngựa thần Jahnăq Hãy cưỡi lên lưng chú ngựa thần để bay đến tận nơi Chú ngựa thần đập cánh như tiếng trống, bay liền một mạch Đôi chân đang bước lên mình ngựa mà đã giữa trời cao Bay một mạch như choàng đôi bàn tay Mang theo túi da lủng lẳng trên cổ Túi da rộng ngang chân Túi da đeo mắc vào gốc tai Chàng Amã Dam Chi Sa nghe các cậu nói Chàng Amã Chi Sa đáp lại : - Mình hãy đi thử một chuyến xem thế nào Cháu chỉ muốn ở nhà một mình Trai lớn thành người đi bắt vợ, đi hỏi con gái về Muốn đi bắt người yêu về Cậu chú mình phải trông nhà, giữ sàn Trông giữ chiêng gác, ruộng vườn, xứ sở Nào có ai giúp mình đâu Không có ai đi cùng mình nữa Nhà cửa đấy nào có ai giúp mình giữ lấy Mẹ của mình đã mất Cha của mình cũng mất rồi… Các cậu của chàng là Amã Dam Grưq và Amã dam Àq nói : - Này chàng Amã dam Chi Sa, đừng nói thế. Cháu đừng cãi lại lời chúng tôi nữa. Chú của cháu nói đúng đấy Cậu của cháu dạy dỗ những lời hay Dạy cho cháu trở nên tài giỏi, cho con cho cháu mình tài giỏi hơn nữa. Dạy cho biết, chỉ cho thành tài Cháu hãy đi thử xem Cháu hãy đi lấy con gái của người ta Con của Vua Thần Ing Dai Phải đi bắt cho bằng được mà đem về Mình bắt mang về ưng cho làm con làm vợ Người con gái của Chúa cận Thần ông trời là Ing Dai Tacai Lingq Đó là Via Pitih mà cha mẹ nàng đặt tên Chàng Amã Chi Sa trả lời người cậu : - Ôi, không đâu chú ơi Cháu sợ quá, thật là ngại quá. Cháu lo sợ, lo lắng ghê lắm Cháu ngại quá, thật ngại lắm Cháu đi nào có được đâu Cháu sợ ghê lắm, cháu sợ sệt lắm Tục lệ nào cho phép mình bắt con người ta Sao làm cái việc bắt con của người ta Đi bắt con lợn, con trâu cũng phải mua lời bán lãi Bao giờ có vải tấm mới dám đổi con lợn Ché to miệng mới đi bắt con trâu mái Nói như vậy nghe còn đúng… Bây giờ làm sao đi bắt con người ta mang về được chứ? Chàng tiếp tục nói - Mình có lý gì mà đi bắt con người ta về Bắt con gái người ta về làm vợ bây giờ Không có vợ thì thôi chứ việc làm này không được. Vợ không có, con gái không ưng cũng được, Vợ không có thì cũng đành chịu vậy thôi. Người chú, người cậu nói: - Không nghe lời người cậu, người chú này sao? Amã Dam Chisa là con là cháu của ta. Không được từ chối, không được cãi với chúng ta đâu cả. Amã Dam Chisa nói: - Ôi, cậu ơi ! Chú ơi ! Cháu xấu xí như con ma thần cây đa, nào ai ưng mà bắt đâu. Mặt mũi bộ dạng xấu như thế này, Cái mắt thì lồi, cái bụng thì xệ. Mặt bằng một sải tay, cái mắt xỏ một cẳng tay. Mặt một cùi tay, đít một sải tay, mắt thọc lút ngón tay Cháu lại nghèo khổ, tội nghiệp lắm. Chuyện trầu cau chẳng có ai lo toan Trầu têm khay đĩa, trầu vấn, trầu cài nào có đâu ?… Các cậu Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq nói rằng: - Chuyện chỉ có chừng đó thôi mà chàng trai ! Để chúng ta lo sắm chu toàn tất cả Chẳng có gì là quá lắm đâu. Chẳng phải báu vật, đừng có lo lắm, Việc chừng đó làm được hết, chứ có gì Cho cháu có được con, có được vợ, Cho có bạn đời, bạn kiếp mà gom góp đôi tay, đôi chân với nhau Cho có cái ăn, cái mặc mang về, Cho của cải, nương rẫy mà mang vác có đủ. Làm rẫy có chiêng vũ, có vật nuôi, có chiêng nhiều bỏ chồng lấp nhau, cho mã la chồng thành bộ… Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq nói: - Hãy đi thôi chàng trai ! Mình hãy chững chạc như người lớn, chứ đừng như trẻ con nữa. Đi một hơi cho sáng cái bụng, cho tinh cái gan, Cho chàng trai có được cô gái. Cho nàng Via Pitih đẹp đôi đẹp lứa với chàng Amã Dam Chisa Họ niệm thần chú với ngải thần: - Ngải thần chú đội trời đạp đất, Hãy mau làm phép linh nghiệm như chết đi sống lại Hãy biến hóa với ngải nhiệm mầu, chết hóa thành sống Thần phép linh nghiệm biến hóa tác hợp chúng nó Nàng Via Pitih con gái của Ing Dai Tacai Lingỉq và Chisa sẽ sớm thành đôi, Khiến trong bụng, và trong gan nàng Via Pitih nóng nực phải đi tắm nước. Khiến cô vã mồ hôi, nóng từ trong nhà nóng nực ra người Đi tắm nước trên vũng con suối, Nước trên hồ, trên máng. Đi bơi, đạp chân cho bằng mệt, Bơi lội ra sức cho mệt, cho mát lạnh hơi thở, cho đùa vui với nước. Cho hết cả mồ hôi mồ kê, không còn nóng nực Cho mát cả hơi thở, Khiến cho nó mát rượi trong lòng ! Hãy cho linh nghiệm cùng sáu phép biến hóa nhiệm mầu của ta. Phép thần linh nghiệm, phép thần tài giỏi của Amã Dam Grưq được thổi xuống mặt nước Người cậu Amã Dam Àq đã làm phép biến hóa thành như thế. Chàng Amã Dam Chisa nói: - Như vậy là sao đấy cậu ơi, Cháu nghĩ mà sợ quá, Thật là sợ hãi quá đi thôi ! Phải làm như thế này, Thổi xuống nước, niệm thần chú khiến nó vã mồ hôi, Cầu cho phép thần linh nghiệm, biến hóa, Khiến cho nó nóng nực mà phải đi tắm không còn sức để thở… 2. Ở tận xứ sở của quan cận thần Ing Dai Tacai Lingỉq, Nơi Chúa thần trời Chân trời không gian Nàng Via Pitih đang ở với cha mẹ thì trúng phải phép linh mầu nhiệm của Amã Dam Grưq và Amã Dam Àq là người cậu chú của chàng Amã Chisa… Nàng nói với cha mẹ rằng: - Ôi chao ôi, đừng mà, đừng mà ! Thật ghê tởm, đáng sợ quá rồi ! Sao mà ghê gớm thế này không biết ? Sao con thấy sợ, thấy lo quá ? Bây giờ con thấy khó chịu quá đi thôi. Cha mẹ nàng nói: - Con hãy niệm thần chú thử xem ! Nàng thổi nước miệng cầu phép linh: - Tắm nước vẫn không thể thở được ! Chẳng có được sức đâu, mẹ ơi. Hãy cho đi tắm nước, cho đi kì cọ mình, cho đi giặt áo thôi. Có nước trong hồ bơi lội, hứng nước chải đầu cho mượt tóc. Nước ở máng nào có đủ để dẫn được hơi thở mát mẻ, tan cái mồ hôi, cái nóng làm toát cả mồ hôi mồ kê. Cái nóng từ trong nhà, nóng cháy cả rừng cây đấy thôi, mẹ cha ơi !… Nàng Via Pitih cầu xin cha mẹ nàng cho đi tắm nước con sông thần Kròc Proc, tắm nước con sông Kròc Dadưng… Nàng nói: - Con xin được đi tắm nước con sông thần Kròc Dadưng. Bây giờ cho đi tắm để được hơi thở sức lực đi mẹ, Để cho được mát lạnh, cha ơi. Cha mẹ nàng nghe con của mình nói như vậy, Cha mẹ của nàng khuyên con: - Không được đâu, Ta chỉ có một mình con, Như hàm răng người già chỉ có một cái Con không thể đi được đâu. Ta đốt sạch cửa nhà mà đi theo con thôi, Ta đốt trụi tất cả để đi với con bây giờ… Con đi như thế là không được, cha mẹ chỉ có một mình Via Pitih mà thôi !… Con hãy ở nhà đừng đi đâu cả. Con là thân gái, cha mẹ sợ bọn giặc Cur hiểm ác, độc địa, Sợ kẻ Ra Glai tâm địa hiểm độc vô cùng ! Cha mẹ nói xong, nàng Via Pitih nào có bằng cái bụng, bằng cái gan đâu. Nàng nói với cha mẹ rằng: - Ôi, đừng, đừng như thế mẹ ơi ! Chẳng có gì xảy ra đâu, Con đi về liền, chỉ một chốc lát thôi Một lát rồi về, cha mẹ thấy mặt ngay. Chỉ thổi nước phép linh, làm phép thần nhiệm mầu, Lên ngựa thần bay như tiếng trống vang xa. Quân canh bên trái, quân giữ bên phải là đi được. Đi tắm sông, kì cọ thân mình, Đi giặt vải tận xứ sở con sông thần Kròc Proc, Đi tắm nước con sông ngưng Kròc Dadưng thôi mà ! Xong xuôi, kéo nhau về cười vang Bọn con trai đàn ông cười: Ha ha ha… Bọn con gái đàn bà cùng nhau cười: Hư hứ hư hứ…! Chỉ một việc tắm rửa kì cọ thân mình, Có gì đâu mà lo nhiều việc khôn việc xa… Cha mẹ của nàng là Chúa thần và Chúa mẫu Ing Dai Tacai Lingỉq nói: - Đừng có luôn miệng cãi lời cha mẹ Cho thắng cái gan, vừa cái bụng dạ của con chứ gì ? Không có đi đâu cả, Đi một mình gặp bọn Cur hiểm độc, bọn Ra Glai nham hiểm… Làm như vậy, ta đốt nhà cửa mà đi thôi, Ta thiêu rụi buôn làng bỏ đi, Ta ở với ai đây nữa. Con của ta chỉ có một, Như hàm răng chỉ còn một chiếc Chẳng có nhiều lắm đâu, thật quá ít đi mà. Nàng Via Pitih nói với cha mẹ: - Nào có sao đâu mà, Nào con có cãi lời cha mẹ gì đâu. Hãy làm phép linh, thổi nước miệng, Con chỉ đi một lúc rồi trở về. Niệm thần chú làm phép mầu nhiệm Con đi một hồi rồi có mặt lại nhà. Đi một lát có được hơi thở, Đi một lát có được hơi sức. Con đi tắm nước, đi kì cọ thân mình. Đi giặt áo một lát trở về với mẹ. Vì con ra mồ hôi mồ kê quá, Nóng nực từ trong nhà, cháy từ rừng cây… Kể về chàng Amã Chisa với hai người cậu là Amã Dam Grưq và Amã Dam Àq. Hai người cậu nói: - Này, cháu Amã Chisa của chúng ta Hãy đi từ nhà sàn cho nhanh cho lẹ thôi ! Nàng Via Pitih đã đi rồi, Nó đã đi tắm nước, đi kì cọ thân mình rồi Đã đi giặt vải, giặt áo tận xứ sở con sông thần Kròc Proc rồi. Cháu hãy đi liền một hơi, nhanh đi ! Nàng Via Pitih đã đi tắm nước, đã đi kì cọ mình rồi. Nàng đi giặt vải, giặt áo tận xứ sở con sông ngưng Kròc Dadưng rồi. Này Amã Dam Chisa hãy đi liền một hơi đến mà xem thử ! Lên lưng con ngựa thần bay, Lên mà chạy nhảy, Phi nước đại, đi văng bay, Đi nhanh như gió lốc cuốn. Lên lưng ngựa thần bay như tiếng vang của trống… Hãy đi mà xem sao, chàng Amã Dam Chisa ! Chàng Amã Dam Chisa nói với hai người cậu của chàng: - Ơi, hai cậu ! Cháu đi đây ! Các cậu hãy đi cùng cháu ! Hãy đi thôi, các cậu Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq ! - Chúng tôi sẽ ở trên nhà sàn Chúng tôi sẽ cầu Chúa thần Vali ở giữa các tầng mây. Hãy nghe lời bảo của Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq này đi thôi. Chàng Amã Dam Chisa bây giờ đi bắt vợ về ngay thôi, Hãy đi liền một hơi một mạch ! Chàng Amã Dam Chisa tự bảo với mình: - Nàng như con chim của người ta, nay đã thoát ra rồi. Nàng như con chim đã ra bên này rồi, hãy bắt thôi chứ !… Nàng mà tắm nước con sông xong thì làm sao bắt được, Nàng đã mặc áo, vấn khăn rồi thì khốn thêm cho mình rồi… Chàng Amã Dam Chisa nói những lời cậu chú căn dặn khi đi bắt gái. Lời thúc giục cho nhanh, bắt cho mau, nhanh như chớp… Chàng đến chỗ nàng Via Pitih: - Không cần phải đắn đo suy tính gì nữa, bây giờ bắt thôi !… Nhanh như diều hâu tìm mồi, Chisa bắt lấy nàng Pitih, Làm đúng như lời cậu Grưq, Àq đã dặn !… Chàng Amã Dam Chisa nói với nàng Via Pitih: - Nàng ơi, đừng sợ ! Ta không bắt nàng làm đầy tớ, cũng không làm hại đâu ! Không bắt nàng ngồi bếp, đun nấu như đầy tớ. Không bắt nàng dậm mãi tro bếp Không bắt mang đi để làm con, làm vợ. Dẫn nàng giang cánh bay đi thôi, Không để giết chóc làm con chim, con vật ăn thịt đâu… Mang nàng đi nào phải đánh đập, giết chóc, Nào làm con vật, con thú gì đâu… Ta đưa nàng về giữ chiêng, giữ vật nuôi cho ta, Ta đưa nàng về giữ gìn ruộng nương trên xứ sở của chúng ta thôi !… Ta tên là Amã Dam Chisa, Còn nàng tên là Via Pitih đấy thôi. Amã Dam Chisa cũng trúng thần phép nhiệm mầu của các cậu của chàng, Người cậu muốn chàng có được người vợ, Muốn kết hợp duyên chàng Amã Dam Chisa với nàng Via Pitih. Khiến chàng như con diều bay đi bắt người, Như mèo nhổ trụi lông mao, lông vũ con gà, con vịt, con chim non Ở mãi bờ con sông, Nơi hơi gió biển cuối con sông thần Kròc Proc, Tận con sông ngưng thần Kròc Dadưng. Nào có dễ dàng đâu mà bắt gặp nàng… Chàng Amã Dam Chisa niệm chú làm phép linh… Chàng nói: - Nào, bây giờ làm theo lời người chú bảo. Chàng thổi hơi nước, miệng làm phép linh, Phép thần của chàng với sáu cách biến hóa Niệm thần chú với sáu cách biến hóa Bây giờ ta bắt là trúng, là được ngay, Bắt cho bằng được rồi. Bắt cho mau cho kịp, bắt nhanh như chớp, Bắt cho suôn sẻ, cho may mắn, bắt cho được. Nắm cho thật vững, nhanh nhẹn mà nhảy lên ngựa thần. Đánh cho chú ngựa bay lên trời cao, Ghì dây thần cho bền chắc, vịn dây thần mầu nhiệm. Giậm chân đế bay lên trời cao, Bây giờ bay lên trời cao cùng với chú ngựa trời. Hãy bay lên đi thôi, chú ngựa thần ! Chú ngựa thần như cái quạt thần chúa thường dùng Cái quạt chúa thường làm phép mầu nhiệm… Hãy giật dây cương, giậm chân đế bay lên không trung, chạm đến trời xanh ! Bay đến các tầng mây trắng, Bay đến tận xứ sở các tầng trời bao la, Giữa các tầng mây bay đi thật xa… Đi làm sáo diều bay, hồng hạc, rắn to… Hãy bay lên đi thôi ! Nàng Awơi Via Pitih nghe vậy thì nói: - Ôi, không đâu ! Tôi không đi đâu chàng trai ơi ! Tôi không thể đi đâu, Tôi không muốn đi đâu cả, Tôi ở lại đây thôi. Nếu muốn làm con làm vợ thì hãy đến ở nhà tôi đã. Đi mà vịn tay qua lối cửa. Đi dậm chân cầu thang lên nhà, Đi đến xứ sở tôi, ngắm nhìn nhà cửa của tôi. Đây là việc lớn của cha mẹ, Việc lớn này phải giãi bày, xin phép Phải thưa chuyện rõ ràng chứ không thể qua loa. Đi tới đầu chiếu phía trên thềm nhà, Ra trải chiếu ngồi nói chuyện với mẹ cha, Nói chuyện với người chú, người cậu, nói với anh em trai xứ sở đất đai trên trời cao… Làm cái gì mà bất chợt, bất thình lình tận núi, tận rừng cây như thế này ?… Sao lại phải trốn người mẹ, như chạy trốn người cha, Sao lại thừa cơ núp bóng người cậu, người chú, Lén lút với người anh trai, với người em út của tôi như thế ?… Nàng Awơi Via Pitih niệm thần chú làm phép… Nàng nói: - Chúng ta không đi đâu cả, Thổi nước làm phép linh nghiệm biến hóa… Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq thấy vậy thì đến tận nơi xem xét Họ từ sàn dưới, từ thềm cao, từ phía trên trời đang niệm thần chú. Họ thấy nàng Awơi Via Pitih công chúa con của Vua thần Ing Dai Tacai Lingiq cứng đầu cứng cổ quá, Nàng lại muốn Chisa phải đến quê mình, lên tận nhà sàn. Chàng Amã Chisa lại quá nôn nóng muốn bắt nàng về ngay. Thấy vậy, họ liền niệm thần chú: - Thổi nước miệng làm phép thần phù phép với nàng, Hãy linh nghiệm mát lòng như chì, cho lạnh tanh như cục sắt. Chúng ta đi thôi. Thổi…thổi nước làm phép mầu. Hãy xem phép biến hóa của Amã Dam Grưq, của Amã Dam Àq đây Hãy làm cục chì cho dịu, cho cục sắt mát lạnh Cho mát cục chì, lạnh như cục sắt Cục chì nguội lạnh bếp lửa, mát lạnh hơi thở cục sắt Làm phép thần, niệm thần chú như ý Chàng Amã Dam Grưq, chàng Amã dam Àq thổi nước miệng, niệm thần chú biến hóa phép thần liên hồi - Phép thuật tài giỏi, cao cường hãy biến thành sự thật. Nàng Awơi Via Pitih nói : - Chú đừng làm phép thần nữa, Đừng làm phép linh nghiệm trước mặt tôi nữa! Thẳng thắn mà muốn bắt tôi thì chẳng cần lúc vắng mặt tôi làm gì nữa. Có gì mà phải lén lút để bây giờ như vậy chẳng xấu mặt sao ? Nếu bắt tôi làm con, bắt tôi làm vợ Hãy nhờ mai mối, chỉ con đường đánh tiếng cho lành cho yên đi chứ! Hãy cho mẹ tôi biết chứ Đi đến buôn làng mà hỏi xem với cái bụng mang hơi thở yêu thương Với cái gàn của chàng trai trẻ Cho chúng tôi ưng ý Cho các cô gái vừa lòng Tôi thích thì lấy vòng cổ trao cho, nhẫn xô cho đeo Cho cha mẹ tôi biết mà lo liệu Cho em trai út biết Tôi có được duyên vừa đôi đẹp lứa Chứ sao lại làm thế này Mấu me đầy móng vuốt, lông đầy ta như thế này Sao lại thế, chàng Amã Dam ChiSa ! Chàng Amã Dam Chi Sa nghe cô gái nói như vậy thì đáp : - Đó là do người chú, người cậu của tôi đấy! Như thế này nàng ơi Chúng ta mang nàng đi đâu phải để đạp tro, đâu phải bắt làm đầy tớ Đâu phải mang đi kiếm củi nấu cơm, thổi lửa Đâu phải để giặt giũ nấu cơm, sàng sảy thóc lúa, cắt củi, đội nước đâu Chúng ta đưa về làm con thương yêu, làm vợ thương nhớ Đem về để ưng nhau làm vợ làm con Dẫn nhau về để cưới làm vợ Ưng nhau về cho đep vòng cổ, bắt đàn ông con trai làm chồng Dẫn nhau về làm vợ yêu thương, ta bắt gái mua vợ Cho chàng trai Amã Dam Chi Sa và cô gái Awơi Via Pitih làm cỗ cưới huaq vu Hãy đi về nhà sàn của chúng ta Nàng Awơi Via Pitih nói : - Thôi đừng nói như vậy, đừng có cãi nhau nữa. Như vậy có khác gì đâm dao bén, dao sắc vào gan, vào lòng của người ta Bắt mất tôi là mẹ tôi bỏ nhà đi tìm đấy Cha của tôi thiêu rụi cửa nhà đi tìm đấy Hãy xem lại đi, cha mẹ chỉ có một mình ta như hàm răng chỉ có một chiếc thôi Sao mà lại bắt đi như thế chứ Sao lại bắt túm cái đầu của tôi chàng ơi. Nàng Awơi Via Pitih nói : - Này chàng ơi ! Bắt tôi để mẹ tôi tưởng tôi cướp, hái phá trộm trái cây, trái cà đấy Hay lấy thứ đồ đạc , của cải nào thay tôi? Tôi có tội gì thì hãy nói cho biết chàng ơi Tôi có thành con chiêng ( 2) cho người có vật nuôi, tôi cũng còn ruộng xứ ( 3) Tôi sẽ trả lại để chuộc lỗi này được không? Chàng Amã Dam Chi Sa nghe nàng Awơi Via Pitih nói như vậy Chàng trai cố gắng thuyết phục : - này nàng ơi ! Ta bắt đưa về làm con thôi Bây giờ nàng về làm vợ thôi, nàng ơi Nào có nói cướp cái gì đâu. Ta nào có ăn cắp, cướp giật, phá trộm gì Bây giờ đưa nàng về làm con, làm vợ Bắt đàn ông, con trai làm chồng Ưng con gái, mua vợ, bắt người yêu cho chàng Amã Dam Chi sa là nàng Awơi Via Pitih Thật xứng đôi, thật hòa hợp với nhau Hợp thành một cặp như thước đo Như người ta đo, như người ta cắt cho bằng Vợ là hoa mơ, chồng là hoa rừng Như dòng sông hướng về với biển. Nàng Awơi Via Pitih nói : - Này chàng ơi, tôi không đi đâu cả Nào có lợi, nào có được cái gì đâu Sao giờ lại như con cáo, con mèo, con diều ó, diều hâu Như con cáo, con chồn đen đến vồ bắt tôi Bắt bất chợt, bắt thình lình, làm máu me dính đầy móng vuốt Làm lông vũ, lông mao dính đầy miệng Chàng Amã Dam Chi Sa nói : - Nói như vậy là làm sao Bây giờ đừng có nói lắm, đừng có nói vòng vo, nói cho nhiều nữa nàng ơi ! Hãy đi về nhà sàn của chàng Amã Dam Chi Sa đi thôi ! Hãy đi về thôi nàng ơi …. 3. Nói xong họ lên ngựa thần, tê giác thần, nhảy văng một cái đã về tới tận nhà sàn, tận tường rào nhà chàng Amã Dam Chi Sa và của cậu Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq. Chàng Amã Dam Chi Sa nói : - Ôi mình đã về tới nhà rồi. Đã về tới tường rào, tới nhà của chàng Amã Dam Chi Sa rồi Nhà trắng trứng vịt, cột kèo vững chãi của Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq rồi đây. Hãy chuẩn bị cơm, rượu cần Hãy lấy rượu cần ở chum vại bằng ngang lưng Rượu cần thạp to, ché dài màu trắng cao bằng cổ Mang ra làm cỗ cưới huaq vu, đeo vòng đính ước, làm lễ tạ bắt dâu về. Nàng Awơi Via Pitih nói: - Ơi, chàng ơi ! Bây giờ tôi làm phận giữ chiêng màu da trâu Tôi làm phận con chiêng, con đầy tớ của chàng. Chàng đã bắt từ trên núi trên rừng đó mà !… Nàng Via Pitih nói tiếp: - Chàng làm cho máu dính đầy móng vuốt, Làm cho lông dính đầy miệng. Lông bây giờ đầy tay rồi đấy. Tôi con đâu nữa làm vợ chàng Amã Dam Chi Sa, Làm sao mà làm con dâu của cậu Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq được chứ ?… Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq lên nhà ngước mắt nhìn tường thành nói: - Này, cháu hãy lên ngôi nhà cao kia ! Hãy lên tận tường thành kia đi, ơi cô gái ! Than thở, kể lể vòng vo làm gì, cô gái ơi !… Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq nói tiếp: - Nào có làm con chiêng, Nào có làm đầy tớ gì đâu, nàng ơi. Không có làm con chiêng, đầy tớ gì cả. Sáng cái bụng, sáng cái gan đi thôi. Nàng hãy vui lên, hãy tươi tỉnh lên đi ! Nhớ chàng trai, nhớ người chồng của mình bây giờ thôi. Nàng Awơi Via Pitih nói: - Thôi, chú nói làm gì mà, Tôi ở cuối con sông mát Tôi ở đầu con đường thôi… Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq nói: - Này, cô gái ơi, Hãy lên trên nhà sàn cao ! Bây giờ cháu hãy vào trong nhà sàn đi. Vào ngồi nơi thềm dưới, Sao cháu ngồi cạnh xó bếp làm gì ! Mình không còn là người ngoài nữa, cháu ơi. Chúng ta đưa cháu về đâu phải để cháu làm con chiêng, Đưa cháu về đâu phải để cháu làm đầy tớ. Chú bây giờ không làm cháu buồn đâu. Nàng Awơi Via Pitih nói: - Nói không làm con chiêng cũng như làm con chiêng rồi, Nói không làm đầy tớ cũng như làm đầy tớ rồi. Bây giờ nói không làm đầy tớ mà cũng như đã làm cho người ta rồi đấy. Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq nói: - Không phải thế đâu ! Chúng tôi nói thật đấy ! Dẫn cháu về để làm con thôi, Dẫn cháu về để làm vợ Chi Sa thôi mà. Cho làm vợ chàng Amã Dam Chi Sa, Không có làm con chiêng, con đầy tớ nào đâu ! Nàng Awơi Via Pitih nói: - Mẹ của tôi nào có biết gì đâu mà gọi sui gia, Đâu có biết mà xếp hàng thứ bậc như thế nào ? Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq nói: - Cha mẹ cháu có biết chứ Cháu hãy cắt trầu vấn vôi, Hãy làm trầu têm, trầu cài, trầu vấn. Cắt trầu để làm lễ cưới huaq vu Làm gà cồ mọc lông cổ, sợi lông dài sặc sỡ đi thôi. Bắt gà mái mọc lông tơ trên cổ đi thôi. Nói xong, họ cùng vui đùa. Mọi người sửa soạn mở hội Bắt đầu các chàng trai lo chu đáo mọi việc: rượu, gạo, nồi niêu, bếp núc. Đầu không người già ngồi đầu chiếu phía trên thềm, Bọn con gái người phía dưới trải chiếu thềm sàn nhà. Chiếu trên vang tiếng cười của đám trai tráng ! Đàn bà con gái chiếu dưới cười rộn ràng ! Các cậu nói với chàng Amã Dam Chi Sa và nàng Awơi Via Pitih: - Này, các cháu ! Bây giờ chúng ta cắt trầu quệt vôi, Cắt trầu cau têm thành miếng. Bây giờ Amã Dam Chi Sa têm trước rồi đến nàng Awơi Via Pitih… Rồi Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq nói tiếp: - Hãy lấy rượu cần ở chum vại bằng lưng ra thôi, Lấy rượu cần ở thạp đứng bằng cổ ra !… Amã Dam Grưq nói với Amã Dam Àq: - Bây giờ, thế này nhé! Cháu gái cũng phải biết chúng ta thế nào, Một quả núi cũng có xóm làng. Có một người cũng là làng. Nhà cửa này mẹ cha của chàng đã chết để lại. Mẹ cha đã chết hết rồi, để lại của cải vô kể cho chàng Amã Dam Chi Sa… Cơ ngơi này có vợ như nàng gìn giữ chứ để Amã Dam Chi Sa thì gẫy đổ lật nhào. Trước chỉ có một mình Amã Dam Chi Sa, nay đã bắt được vợ là nàng Awơi Via Pitih về làm con, làm vợ với nó. Ta thấy rất vui lòng ! Nàng Awơi Via Pitih nghe cậu chú của người ta nói như vậy, nàng nói: - Tôi ra tận đây nhưng mẹ của tôi nào có quên trong bụng đâu. Mẹ của tôi, cha của tôi nào có quên trong gan. Tôi sợ họ đã đốt nhà cửa đi rồi, Sợ họ đã thiêu rụi buôn làng đi mất !… Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq khuyên bảo nàng: - Không có chuyện đó đâu, cháu ơi ! Chúng ta hãy nghe mà xem ! Chúng ta hãy nghe ngóng mà biết ! Hãy lên chú ngựa thần, hãy lên tê giác thần đi tới nơi mà nghe tin tức của nhà mình rõ. Đi ngựa thần tới buôn làng của cha mẹ cháu thôi. Làm phép thần thổi nước linh nghiệm, làm phép chết đi sống lại dễ như trở bàn tay. Thổi nước miệng làm phép thần mầu nhiệm, khiến cho Awơi Via Pitih đừng nhớ nhung gì cả. Chẳng khiến nó nhớ nhiều làm gì ! Hỡi nàng Awơi Via Pitih !… Công chúa của quan cận thần Mặt trời, Chúa thần chủ Ing Dai Tacai Lingỉq… Nàng Awơi Via Pitih nghe cậu chú của chồng sắp cưới nói như vậy, bèn đáp: - Không thể nào như vậy, các cậu ơi, Mình làm lễ cưới huaq vu thì cứ tiến hành thôi, Cha mẹ nhớ mình cũng đành, mình nhớ cha mẹ mình cũng chịu. Chúng ta làm lễ cưới một mình không có cha, không có mẹ lòng lạnh tanh như cục chì, lòng lạnh ngắt như cục sắt. Tôi niệm thần chú hàng trăm, hàng ngàn lần Cũng chẳng bằng cậu Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq ! Nàng Awơi Via Pitih tiếp tục than thở: - Mình làm như thế này sao được, Bây giờ mình vui mừng làm lễ huaq vu, vợ chồng hạnh phúc, Trai mua yêu đã xong Đàn ông bắt vợ đã xong Vậy mà không có được người anh em cận kề, Không có người chị bên cạnh, Người em bầu bạn, người chị bầu bạn. Chẳng có người em, người chị nào kề bên với mình cả !… Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq tiếp tục khuyên nhủ: - Không có cũng được, cháu ơi ! Họ niệm thần chú, thổi nước miệng làm phép linh Amã Dam Àq làm phép biến hóa thành cha mẹ Pitih xuống trần gian mừng hạnh phúc vợ chồng nàng. Cho cha mẹ chúng biết được mà vui mừng như đã bằng lòng, thuận ý cho chúng. Họ vừa làm phép, vừa khấn: - Chàng Amã Dam Chi Sa và nàng Awơi Via Pitih ! Hãy linh nghiệm phép mầu… Lễ cưới huaq vu vợ chồng đeo vòng hạnh phúc, Lễ huaq vu cho lên men tình cảm. Cài trầu, vấn vôi cho mình, Làm vôi trầu cho đầy cái đẫy, cái khay đi nàng, Trầu têm đầy khay, cô gái ơi !… Hai người cậu Amã Dam Grưq, Amã Dam Àq niệm phép thần chú, làm phép mầu hàng trăm, hàng ngàn lần Họ làm phép biến hóa, tàng hình đi từ núi này đến xứ khác. Biến hóa đi khắp đó đây, lên trời xuống đất, lên tầng mây, xuống tầng địa phủ bên dưới, nhập vào cõi tiên, đi vào cõi trần khắp các nơi… Đi tận xứ sở mặt trời mọc theo ngày, lặn theo đêm, Vào chân trời góc biển, nơi tiếp nối đất trời bao la, đến chân trời, xứ sở Chúa thần Ing Dai Taicai Lingỉq. Đến xứ sở những lâu đài to lớn của Chúa thần Ing Dai Tacai Lingỉq, họ thấy còn y nguyên, không chút gì thay đổi. Phép thần biến hóa nên chúng vẫn trường tồn, bền vững lâu dài… Filed under: Sử thi, Văn Hóa Tagged: Sử thi, Văn Hóa          | ||
| Ta nói tiếng Việt mà ta không biết Posted: 06 Sep 2011 02:24 PM PDT
Nguyễn Cung Thông nguyencungthong@yahoo.com
1. Ta nói tiếng Việt mà ta không biết Trầu cau là sản phẩm của phương Nam, vì thế khi tra cứu cách phát âm trầu cho ra nhiều điều thú vị. Khi người viết ở Đài Loan, Quảng Châu … Dân chúng và các cửa hàng đều dùng ‘ăn tân lang/ăn cau’ chứ không nghe nói là ăn trầu; tục ăn trầu tiếng Hán là 檳榔嚼 bīn láng jiáo (tân lang tước). Trầu (giầu, giàu) plu (Pọong), tlu (Mường Rục), mlu (Brâu), blu (Kha), mlu (M’nông, Stiêng, Biat), plū (Môn), pu (ພູ, Lào), bơlâu (Rơngao), tlờu (Mường), ulàw (Arem), balu (Alak), bolou (Bahna), plu2 (Palaung), pu2 (Wa), bluk (Sakai), blu (Theng), sam-mlhu (Miến), พลู ; ใบพลู ploo ; bai ploo (Thái) mơlu (Chăm), hla mơlu (GiaRai) … Ngay đến cả tiếng Tokodede (Đông Timor) cũng gọi trầu là malu hay malus (tiếng Tetum), buyo (tiếng Tagalog ở Phi Luật Tân) … tiếng Sinhala (Sri Lanka) gọi là bulath …v.v… Tục ăn trầu ở Việt Nam đã được ghi nhận trong các tài liệu Hán cổ từ thế kỷ II TCN. Tiếng Hán Việt tương ứng với trầu là phù lưu – được Tả Tư 左思 (250-305) nhắc đến trong Ngô Đô Phú (吳都賦) 石帆水鬆， 東風扶留 : thạch phàm thủy tông，đông phong phù lưu … Hay Ngô Vạn Chấn 吳萬震 thời Tam Quốc từng ghi nhận trong Di Vật Chí (異物誌) là 古賁灰， 牡礪灰也。 與扶留 、 檳榔三物合食， 然後善也。 扶留籐， 似木防己。 扶留 、 檳榔， 所生相去遠， 為物甚異而相成。 俗曰： '檳榔扶留， 可以忘懮 cổ bí hôi，mẫu lệ hôi dã。Dữ phù lưu、tân lang tam vật hiệp thực，nhiên hậu thiện dã。Phù lưu đằng，tự mộc phòng kỷ。Phù lưu、tân lang，sở sinh tương khứ viễn，vi vật thậm dị nhi tương thành。Tục viết：'tân lang phù lưu，khả dĩ vong ưu’ … 《 本草綱目》 卷十四）。 但吳其浚則據其在湘 、 滇 、 粵等地所觀察， 認為扶留無花實， 當地人只取葉裹檳榔而食， 與蒟子有異 （ 見 《 植物名實圖考》 卷二五 " 蒟醬"、蔞葉" (A) 《Bản Thảo Cương Mục》 quyển thập tứ） 。Đãn ngô kì tuấn tắc cứ kì tại tương、Điền、Việt đẳng địa sở quan sát，nhận vi phù lưu vô hoa thật，đương địa nhân chỉ thủ diệp khoả tân lang nhi thực，dữ củ tử hữu dị （kiến 《Thực vật danh thực đồ khảo》 quyển Nhị Ngũ "củ tương" 、 "lâu diệp" …v.v… Cũng được ghi nhận trong Thục Kí, Thuỷ Kinh Chú, Giao Châu Kí, Quảng Châu Kí, Hồng Lâu Mộng … Và hiện diện trong An Nam Chí Lược (Lê Tắc), Lĩnh Nam Chích Quái (Trần Thế Pháp), Vân Đài Loại Ngữ (Lê Quí Đôn) …v.v… Trong Đồng Khánh Địa Dư Chí có 31 địa danh mang tên Phù Lưu (tập trung ở Bắc Ninh, Thanh Hoá … phản ánh phần nào nơi xuất phát). Từ các dữ kiện ngôn ngữ trên, ta có thể phục nguyên một dạng cổ của trầu là *blu – để ý tương quan giữa nguyên âm u và âu như bu bâu, thu thâu, khu khâu, ưu âu, chu châu, mùi màu … Thành ra *blu liên hệ đến blâu (blau, trầu) mà Việt Bồ La vẫn còn ghi nhận. Chính dạng cổ này giải thích được dạng kí âm phù lưu (tiếng HV, xem thêm chi tiết về tương quan b-ph trong loạt bài Bụt hay Phật?(B). Cũng vào đầu CN mà các tài liệu TQ viết về Phù Nam 扶南 với khả năng là kí âm của bnam hay vnam (núi, bây giờ là phnom, theo George Coedès); đây là khuynh hướng đơn âm hoá tổ hợp các phụ âm bl- br- như từ tiếng Phạn như Buddha > Phù Đồ 浮 屠/浮 圖, Phù Đà 浮 陀, Phù Đầu 浮 頭 … ( krosa > câu lưu xá, brahmana > Bà La Môn, pra- > Ba La – …). Để ý các dạng kí âm Phù Dư (扶/夫餘 vương quốc Hàn Buyeo cổ đại), Phù Tang (扶桑 tên nước Nhật thời cổ đại). Tóm lại, ta vẫn dùng phù lưu như tiếng HV mà thường không biết đây là tiếng Việt (cổ) *blu, đây là loại chữ Việt-Hán-Hán-Việt thường bị ngộ nhận là Hán Việt. (A) Tự điển chữ Nôm (Nguyễn Quang Hồng chủ biên, 2007) cho rằng trầu 蔞 蒌 là loại F1 – điều này đáng được xem lại cho cẩn thận vì chữ này đã có từ thời Kinh Thi, Sở Từ – cũng như lẫn lộn giữa các loài cây leo (cỏ) làm thuốc – Ngọc Thiên: hao thuộc 【 玉篇】 蒿屬. Phù 蔞có thể còn viết là 扶 hay 浮 cho thấy khuynh hướng lấy vần đầu khi nhập vào tiếng Hán cũng như các trường hợp Bụt (Phật) hay Phạm/Phạn chẳng hạn. Để ý phù 浮 còn có nghĩa là bầu (trái bầu, hồ 瓠 – hồ lô 葫蘆). (B) Phù lưu 浮留 theo đa số định nghĩa của tự điển TQ thì là 藤 名 đằng danh (tên loài cây leo, mọc thành bụi quấn quýt) – các tài liệu Hán cổ cho thấy sự nhầm lẫn của loài trầu (không) phương Nam với các loài cây leo (creeper) khác – Lê Quý Đôn cũng nhận ra điều này trong Vân Đài Loại Ngữ. Chỉ Nam Ngọc Âm Giải Nghĩa (CNNAGN, Trần Xuân Ngọc Lan phiên âm và chú giải, 1985) còn ghi các loài cây Thiết Đằng, Xích Đằng, Bạch Đằng, Thuỷ Đằng, Sơn Đằng: Sơn Đằng dây chão càng bền Phù Lưu Diệp truyện lá trầu đỏ tươi …v.v… Các nước vẫn còn ăn trầu hiện nay – trích trang http://en.wikipedia.org/wiki/Areca_nut Thật ra các tài liệu Hán cổ cũng ghi nhận các khu vực Mân Việt (thuộc tỉnh Phúc Kiến), Hải Nam và Quảng Châu (bắc VN) đã từng có tục ăn trầu. Tiếng Mã Lai/Inđônêsia có danh từ pinang (cây cau, so với tân lang 檳榔 ) và động từ mempinang (men+pinang > mempinang) là dạm hỏi, cầu hôn (tặng trầu cau để xin cưới), cũng giống phong tục một số dân tộc thiểu số (Nam Đảo) ở miền núi thuộc đảo Đài Loan mà người viết có dịp tiếp xúc; xem thêm bài viết của D. F. Rooney http://rooneyarchive.net/lectures/lec_betel_chewing_in_south-east_asia.htm (trong các dân tộc ăn trầu có cả Madagascar ở nam Phi Châu). Một hiện tượng lạ là hiện nay, ngay tại thành phố Hương Đàm 湘潭, tỉnh Hồ Nam 湖南 lại có phong trào ăn tân lang (ăn trầu) với nhiều tiệm bán tân lang ở dọc đường – xem bài viết http://www.echinacities.com/expat-corner/betel-beware-hunan-s-famous-chewing-gum.html . 2. Hiện tượng m 'mặt mắt mũi môi mép má mụn mí mi mày …' Vài chi tiết từ cuộc nói chuyện với anh Bùi Văn Chiến (gốc người Mường) ở Suối Khoáng, Kim Bôi (tỉnh) Hoà Bình ngày 11/2/2008: Trong tiếng Việt ta thấy các từ chỉ bộ phận (con người) trên mặt đều có khuynh hướng bắt đầu bằng phụ âm môi môi (bilabial) m- như mắt mặt mồm /miệng/mõm môi mép má mụn/mụt mí mày mi mũi (A) … Tiếng Mường cũng cho thấy hiện tượng m này cũng theo anh Chiến : măt (Mường) – mặt (Việt) : mặt tlời (mặt trời)… măt – mắt : tau măt (đau mắt) … môi – môi : mỉm môi – mím môi… mũi – mũi : mũi hớt (mũi hếch)… mụn – mụn : nhế mụn (nhiều mụn) … mồm – mồm : mon mồm (câm miệng) … mênh – miệng : mím mênh (mỉm miệng) …cf. miểng tlù (miếng trầu) … mênh mường – miệng mường (đầu bản, đầu mường), mẽnh khảl (miệng hùm)… măt mũi – mặt mũi … măt mày – mặt mày … …v.v… Người viết có kiểm lại các dữ kiện trên qua Từ điển Việt Mường (Nguyễn Văn Khang chủ biên, 2002). Hiện tượng m (trong đó có các từ căn bản như mắt mũi miệng được Morris Swadesh liệt kê) cho thấy liên hệ họ hàng (một tiêu chí) của tiếng Việt và Mường. Hiện tượng m có thể liên hệ đến những vấn đề ngôn ngữ học và phong tục lịch sử như : 2.1 Hiện tượng vùng (areal phenomenon) Tiếng Chăm (Chàm) : papah (miệng/mồm – nước miếng : ia papah), mưta (mắt – nước mắt: ia mưta, nước đái : ia mưik..), mjeng /miêng (mép), bbauk (mặt), bbauk (má – hai bên má : tua kah bok), chabôi (môi) (A), mun (mụn), adung/idung (mũi) (, chih (mí – mí mắt : chih mưta) … dựa vào cuốn ‘Từ Điển Việt-Chăm’ (chủ biên Bùi Khánh Thế, 1996) 2.2 Hiện tượng phổ quát (Universals) Elaine Andersen trong bài viết ‘Lexical universals of body-parts’ (trong cuốn 3 – ‘Universals of Human languages’ chủ biên J. Greenberg – Stanford University Press 1978) có nhận xét về cách dùng chung của một số từ chỉ bộ phận cơ thể như tiếng mắt, mặt (tiếng Tarascan là nari), má, mặt (tiếng Romanian là obraz), miệng , môi (tiếng Romanian là gura) … 2.3 Tên gọi cha mẹ hay người nuôi dưỡng (nursery words) Đây cũng có thể là hiện tượng phổ biến/quát (universals) – khi so sánh các tiếng gọi cha mẹ như père (papa)/mère (maman)- Pháp , Swahili (Phi Châu) là baba / mama , Bengali (Ấn Độ)là baba / ma , Quan thoại là phụ /fu – mẫu/mu3 (mu3qin1) hay còn là baba/mama …… Việt Nam có ba bô cha / má mẹ mợ mụ mê …v.v… cho thấy tần số dùng phụ âm môi khá cao. Ngoài ra mớm cơm còn có thể dẫn đến mớm tiếng (một số nhà nghiên cứu còn đề nghị thuật ngữ motherese cho trường hợp này). (A) Đây là hiện tượng m (the m phenomenon) trong tiếng Việt – Từ dầu thập niên 1970 khi người viết bắt đầu đặt vấn đề và đi học thêm về Ngôn Ngữ Học (bên Úc – cho đến ngày hôm nay) để cố giải thích : đây là trường hợp ngẫu nhiên hay cố tình ? So sánh với các ngôn ngữ loài người khác dùng phụ âm môi m/b/p để chỉ ba má trong quá trình thụ đắc ngôn ngữ (language acquisition như qua các hoạt động động bú mớm, mớm cơm), ảnh hưởng người mẹ (mẫu hệ), một ‘bản tuyên ngôn độc lập ngôn ngữ’ của dân Việt qua bao thời biến động của lịch sử Đây là chưa kể đến tên gọi 12 con giáp …v.v… 3. Vài nhận xét về tiếng Mường (Bi) 3.1 Mắng: nghe, mảng theo Việt Nam Tự điển (KTTĐ), Đào Duy Anh, Nguyễn Quang Hồng … Áng nạ mắng hay thương xót buồn mòn (Phật Thuyết)(A) Tai nghe mắng ắt còn vang (Cư Trần Lạc Đạo) Bên tai dường mắng tiếng thiều quân (Quốc Âm Thi Tập/QATT)(B) Đắt tai biếng mắng sự vân vân (QATT)(A)(B) Mắng tiếng dữ lành bao đắp (Bạch Vân Am) Mắng tiếng sấm động mang vào tốt thay (CNNAGN) Tôi mắng nghe tiếng làm người chẳng khỏi chưng trời đất mặc mà có sinh (Truyền Kỳ Mạn Lục)(A) Đêm nằm chẳng mắng tiếng gà (Thiên Nam Ngữ Lục ngoại kỷ) Thức ngủ chưa mắng biết (Thi Kinh Giải Âm, 1792) Giang Đông mắng tiếng đa tài tuấn (Nguyễn Hữu Huân khi được tha về)(B) Dùi sương chợt mảng trên thành điểm năm (Hoa Tiên) …v.v… Trong Kiều có 2 lần dùng mắng (mảng, theo Đào Duy Anh) Mắng tin xiết nỗi kinh hoàng (Kiều/K, câu 535)(A)(B) Sảnh đường mắng tiếng đòi ngay lên hầu (K, câu 1718)(A) Chữ Nôm mảng hay mắng thường dùng mãng 莾 là thành phần hài thanh. Tiếng Việt hiện đại KHÔNG thấy dùng mắng hay mảng để chỉ nghe nữa (tự điển Việt Bồ La/1651 còn ghi MẮNG TIN, nghe tin). Tiếng Mường (Bi) vẫn còn dùng như Măng phiền (nghe phiền), măng nhọc (nghe nhọc, cảm thấy mệt), măng tồn (nghe đồn)… Hết quêl nì ay chăng măng tồn wềl nả (hết làng này ai mà không nghe đồn về nó) Ăn bôn măng ngã (ăn rau khoai nước nghe/cảm thấy ngứa) Ho hảo ti dỗng da mé còn măng nhỗn lẳm (tôi muốn đi chơi cậu nhưng cảm thấy bận rộn công việc lắm) – măng nhỗn (nghe/cảm thấy bận rộn) Măng mờng (nghe mừng, cảm thấy mừng) …v.v… Các từ Việt cổ như măng, cúi, tlu/klu (tru, trâu), cải cả (cái cá – bây giờ là con cá), cải cảy ca (cái gà – bây giờ là con gà tiếng Việt)… cho thấy tiếng Mường (vì yếu tố địa lý lịch sử …) còn bảo quản phần nào tiếng Việt cổ (C) (A) “Từ điển từ Việt cổ” (Nguyễn Ngọc San, Đinh Văn Thiện – NXB Văn Hoá Thông Tin 2001) (B) “Từ điển từ cổ” (Vương Lộc – NNXB Đà Nẵng 2002) (C) người viết lại chợt nhớ đến người bạn người Hòn (Phan Thiết ra đảo) khi hỏi anh làm nghề gì, anh trả lời tôi đi biên (rất khó nghe lúc đầu, nghĩa là tôi đi biển/đánh cá) 3.2 Một mô hình đơn giản về thời kỳ các tiếng Việt Mường tách ra (time depth)- phương pháp định lượng (quantitative method): Vấn đề thời gian tách ra giữa tiếng Việt và Mường có thể tính bằng phương pháp Morris Swadesh như đã viết trước – đây chỉ là một thí dụ : So sánh các từ căn bản giữa Mường và Việt (bây giờ), và ghi nhận khoảng 80% giống nhau (cùng gốc)(A). Giả sử tỉ số thay đổi λ (rate of change) là 0.10 (B) (hay cứ một ngàn năm thì có 10 chữ bị thay đổi trong 100 chữ so sánh) thì thời gian tách ra là t = ln(0.80)/(-2×0.10) = 1116 năm ~ 1100 năm (đương nhiên là có sai số tuỳ theo mức chính xác muốn dược/confidence level) Cá nhân tôi chưa thấy một bảng so sánh và thống kê như vậy, tuy nhiên một số bài viết liên hệ về tiếng Mường, Việt và Mon-Khme có thể tìm đọc trên mạng như [www.nostratic.ru] (bài này viết cách đây cả 44 năm) (C). Phê bình thêm: Nguyễn Tài Cẩn (1995), Phạm Đức Dương (1985) cũng cùng nhận xét vào thời kỳ tách ra như trên, Nguyễn Văn Tài (1978) cho rằng có thể sớm hơn … Keith Taylor (hai thời điểm khác nhau) … Nguyễn Phú Phong cho là khoảng thế kỷ IX (trong bài viết “Nghiên cứu về nhóm Ngôn ngữ Việt-Mường”) (A) 80% là thí dụ (chủ quan) mà thôi – tuy nhiên xem thêm các nhận xét trên mạng [cema.gov.vn]. Nếu phần trăm giống nhau là 75% thì thời kỳ tách ra là khoảng cách đây 1438 năm, còn lâu hơn số năm đã tính ở trên. (B) dựa vào tiếng Hán (λ = 0.1) và Nhật (λ = 0.11) – trích từ bài ‘COMPARATIVE-HISTORICAL LINGUISTICS AND LEXICOSTATISTICS’ của Sergei Starostin; Swadesh đề nghị tỉ số thay đổi λ là 0.14 (dựa vào các ngôn ngữ Ấn Âu) (C) các bài viết khác mà người viết có dịp xem qua như André Haudricourt (‘La place du vietnamien dans les langues austroasiatiques’ 1953, ‘L’origine des tons vietnamiens’ 1954) và các bài viết của David Thomas (ông ghi lại 200 chữ từ tiếng Mường ở Hoà Bình) …v.v… Các bài viết của Nguyễn Văn Tài rất đáng chú ý như “Tiếng Nguồn, một phương ngôn của tiếng Việt hay một phương ngôn của tiếng Mường?” (1975) … hay “The Nguồn language of Quảng Bình, Vietnam” (Nguyễn Phú Phong, 1995) …v.v… Các yếu tố lịch sử về thời kỳ tách ra (cách đây 1100 năm) là thời loạn 12 sứ quân), thời kỳ dành độc lập và tự chủ (có chính quyền trung ương – phân biệt rõ nét người Kinh tập trung ở thành thị hơn …) … 4. Tóm tắt các giả thuyết về nguồn gốc tiếng Việt 4.1 Tiếng Việt là tiếng Hán theo giám mục Jean-Louis Taberd (đầu thế kỷ 19), GS Terrien de la Couperie (cuối thế kỷ 19), L. Cadière, sử gia Nguyễn Phương, học giả Lê Ngọc Trụ (giữa thế kỷ 20) … và gần đây hơn là nhà văn Nga Vladimir Malyavin (2005). 4.2 Tiếng Việt liên hệ đến tiếng Thái theo GS Henri Maspéro (1912), G. Maspéro (1915), T. A. Sebeck (1942), Trần Trọng Kim, Vương Lực (1957/1958), Bùi Đức Tịnh … 4.3 Tiếng Việt liên hệ đến tiếng Môn theo học giả Kari Himy 4.4 Tiếng Việt liên hệ đến tiếng Khme theo BS Reynand 4.5 Tiếng Việt liên hệ đến tiếng Mã Lai, theo học giả E. Souvignet, nhà văn Bình Nguyên Lộc, học giả Nguyễn Ngọc Bích … 4.6 Sử gia Phạm Văn Sơn đề nghị Việt ngữ và Việt chủng là một chủng tộc, một ngôn ngữ riêng biệt 4.7 Tiếng Việt có gốc từ xứ Ethiopia ‘…Tóm lại tiếng Việt nguồn gốc xuất xứ từ xứ Ethiopia được di dân mang đi theo chủng tộc, nhưng trên bước đường tiến thủ pha lẫn với nhiều tiếng nói địa phương đã trải qua, nên tiếng gốc còn quá ít mà lại mang tiếng ngoại nhập nhiều …’ trích từ bài viết “Nguồn gốc tiếng Việt” của tác giả Sagiang 4.8 Tiếng Việt liên hệ đến tiếng Lava (Lawa, Lào) Dựa trên đa số dữ kiện ngôn ngữ, tác giả Tạ Đức đưa ra kết luận “… Về người Lạc Việt, những bằng chứng nêu trên tuy chưa cho phép "nói chắc" nhưng cũng cho phép tạm kết luận nữa rằng: người Lạc Việt (tổ tiên trực tiếp của người Việt) thuộc về khối tộc người Lava cổ, là tộc người chủ thể bao gồm người Môn (là tổ tiên trực tiếp của người Mường) đã dựng nước Ya Yang/Nha Lang/Văn Lang ở vùng Bắc Bộ Việt Nam như một trung tâm của khối Lava-Môn-Khmer của khu vực Nam sông Dương Tử …” - trích từ bài viết của Tạ Đức trang mạng 'dòng Hùng Việt' hay Talawas http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=4103&rb=0302 4.9 Tiếng Việt sinh ra do sự kết hợp các ngôn ngữ Nam Á và Tày-Thái. Giả thuyết này do George Coedès đưa ra năm 1949. Hà Văn Tấn và Phạm Đức Dương căn cứ trên tiến trình biến đổi hình thái học của từ cũng đi đến kết luận này (A) 4.10 Từ năm 1856, học giả James Logan đã đề nghị dạng thức Mon-Anam (Mon-Anam formation) mà ngày nay ta gọi là họ Nam Á (Austrasiatic, cần phân biệt với địa danh Nam Á/South Asia hay tiểu lục địa Ấn Độ). Nhà ngôn ngữ Wilheim Schmidt (1901) bắt đầu dùng nhiều dữ kiện so sánh các ngôn ngữ khác như Nicobar, Bahna, Stieng … đều liên hệ đến họ Nam Á (tuy không có dữ kiện từ tiếng Việt mà ông cũng chấp nhận cùng họ) – ông còn đề nghị họ Austric bao gồm nhiều ngôn ngữ Nam Phương hơn. Sau công trình nghiên cứu của J. Przyluski (1924), nghiên cứu về tiếng Việt mà được nhiều người nhắc đến là của nhà ngôn ngữ người Pháp André-Georges Haudricourt. Công trình nghiên cứu của ông đặt tiếng Việt vào họ ngôn ngữ Austroasiatic, hay còn gọi là Mon-Khmer, và là một công trình được nhiều nhà ngôn ngữ học cho là thuyết phục nhất. Một số công bố nghiên cứu của ông liên quan đến tiếng Việt và có nhiều ảnh hưởng đến các nghiên cứu về sau như 1952. L’origine môn-khmèr des tons en viêtnamien (Nguồn gốc Mon-khmer của thanh điệu trong tiếng Việt) 1953. La place du viêtnamien dans les langues austroasiatiques (Vị trí của tiếng Việt trong họ ngôn ngữ Austroasiatic) 1954. De l’origine des tons en viêtnamien (Nguồn gốc của thanh điệu trong tiếng Việt) Học giả Paul Benedict (1942) đề nghị họ Austric gồm có Môn Khme, Annamite … so với họ Hán-Tạng … Ông đã nâng tiếng Thái lên hàng đầu khi kết luận là họ Austro-Thai (Nam Thái, 1976) là tiền thân của các họ Môn Khme, Việt Mường … Heinz-Jurgen Pinnow (1959) bố túc thêm công trình của Schmidt, cũng như Robert Shafer (1965), David Thomas (1966), D. Thomas và Robert Headley (1970) … Gérard Diffloth (1989) cập nhật các công trình trên và cùng với Ilia Peiros (1998) và củng cố chỗ đứng của họ Nam Á cho đến nay; tuy các chuyên gia về họ Nam Á không có nhiều (so với cả trăm nhà ngôn ngữ nghiên cứu về họ Nam Đảo/Austronesian) Lại có nhà nghiên cứu liên hệ tiếng Nhật, Việt với Nam Phương hay Đa Đảo như Nobuhiro Matsumoto (1928) – đại khái là cùng cách nhìn như P. Benedict, T. Kawamoto … Họ Vietic (đặc biệt là Việt-Mường) cũng là đề tài trong các công trình so sánh ngôn ngữ của Peiros (1998), Ferlus (1975, 1992), Thompson (1976), Barker & Barker (1970) … Xem thêm chi tiết trong các bài viết "A comparison of Muong with some Mon-Khmer languages" (Ruth S. Wilson, 1966), “Khái quát các nghiên cứu ngôn ngữ học về nguồn gốc tiếng Việt” (Marl Alves, tạp chí Khoa Học ĐHQGHN, 2008) , “History of Comparative Mon-Khmer Studies” (Paul Sidwell, 2004, ANU) hay “Từ Nam Á trong tiếng Việt” (Hồ Lê, 1992/2002) …v.v… Trong phạm vi bài viết 5A Hợi Hãi gỏi cúi/heo trong loạt bài “Nguồn gốc Việt (Nam) của tên 12 con giáp”, các dữ kiện ngôn ngữ minh chứng liên hệ Việt Mường và các khuynh hướng - tiếng Mường vẫn duy trì một số từ Việt cổ (cúi là heo/lợn chẳng hạn) - tiếng Việt (người Kinh) có nhiều ảnh hưởng của tiếng Hán (trư, đồn, thỉ …) - đặc biệt là tiếng Mường (Bi) vẫn dùng các từ Hán Việt như nhúc (nhục/thịt 肉), bảng (bán/nửa 半), chước 杓 (gáo, đồ múc) … một cách tự do so với tiếng Việt, phản ánh thời kỳ nhập vào và sử dụng lâu dài trong tiếng nói dân gian (td. từ thời Đường Tống). (A) theo BS Nguyễn Hy Vọng, tác giả cuốn tự điển Đồng Nguyên Việt-Đông Nam Á (2007) thì ‘…Tiếng Việt có một nguồn gốc rất là đa dạng vì qua 2,3 ngàn năm, nó đã lai giống với rất nhiều tiếng Mon, tiếng Khmer, tiếng Thái, tiếng Lào, tiếng Chàm , tiếng Malay, và đã vay mượn rất nhiều tiếng Tàu mà xài, rồi thì trong trăm năm vừa qua lại đã mượn hàng trăm tiếng Pháp như mũ bêrê, cái kilo, cái gara, vải kaki, bình accu…’ – xem bài viết trang http://www.gdptvn-usa.org/index.php?option=com_content&view=article&id=245:ngun-gc-ting-vit&catid=31:vit-ng&Itemid=11 …v.v… Filed under: Văn Hóa Tagged: Văn Hóa          | ||
| Hải quân Ấn Độ và Trung Quốc: Thông điệp từ Biển Đông Posted: 06 Sep 2011 02:23 PM PDT SGTT.VN – Nhiều khi một sự kiện nhỏ mang ý nghĩa lớn. Sự cố ngày 22.7 vừa rồi trên Biển Đông, qua phân tích của nhà ngoại giao Nguyễn Ngọc Trường, là một trường hợp như vậy.
Bộ Ngoại giao Ấn Độ cho biết, khi chiến hạm INS Airavat của nước họ đang thực hiện hải trình trong vùng biển quốc tế ngoài khơi Việt Nam, đã nhận được tín hiệu điện đàm của người tự xưng là "hải quân Trung Quốc" đòi nêu danh tính, giải thích về sự hiện diện của tàu trên vùng biển này và yêu cầu tàu Airavat chuyển lộ trình. Ngày 1.9, bộ Ngoại giao Ấn Độ ra tuyên bố yêu cầu tất cả các bên tôn trọng tự do hàng hải trong vùng biển quốc tế, bao gồm cả biển Biển Đông, và quyền qua lại trên biển phù hợp các nguyên tắc được luật pháp quốc tế thừa nhận. Bộ Ngoại giao Ấn Độ xác nhận với Thời báo tài chính (Anh) và Thời báo Eo biển (Singapore) rằng tàu INS Airavat của hải quân nước này đã nhận cảnh báo về việc nó đang "tiến vào hải phận Trung Quốc", trong khi tàu này chỉ cách bờ biển Việt Nam 45 hải lý (83km). Là tàu đổ bộ tấn công do Ấn Độ sản xuất thuộc biên chế một hạm đội lớn hải quân Ấn Độ, Airavat có thể chở 500 quân và 10 xe cơ giới hoặc xe bọc thép chở lính. INS Airavat vừa tiến hành chuyến thăm thiện chí mười ngày tại Việt Nam, sau khi thăm cảng Campuchia. Sự cố đầu tiên Đây là sự cố đầu tiên giữa hải quân của hai cường quốc châu Á. Một sĩ quan hải quân Ấn Độ cho biết tàu chiến hai nước thường vẫn thực hiện các hải trình ngang qua nhau ngoài khơi vịnh Aden và gửi tới nhau "lời chào thân thiện". Chưa hề xảy ra một sự cố nào vì các tàu chiến Trung Quốc biết rằng họ phải vượt qua toàn bộ bờ biển phía Tây của Ấn Độ dọc Ấn Độ Dương. Vì vậy, "sự cố trên biển Biển Đông không thể xem xảy ra một cách vô tình và không thể bỏ qua". Vụ việc này khiến người ta nhớ lại cuộc va chạm giữa các tàu thuyền Trung Quốc nhằm ngăn chặn việc thăm dò địa chấn của tàu hải quân Mỹ Impeccable tại Biển Đông tháng 3.2009. Theo giới quan sát nước ngoài, việc hải quân Trung Quốc "thách thức" tàu hải quân Ấn Độ ngoài khơi Việt Nam là nhằm tái khẳng định chủ quyền của nước này tại Biển Đông. Đây là bước mới trong chiến dịch của Trung Quốc khẳng định tuyên bố chủ quyền trong vùng biển Đông Nam Á. Nó cho thấy hai điều. Trong cuộc tranh chấp về chủ quyền với các nước giáp Biển Đông, Trung Quốc ngày càng táo bạo thách thức sự hiện diện hải quân các nước lớn khác. Ở một phương diện khác, sự cố ngày 22.7 làm tăng thêm mối quan ngại của các bên liên quan về việc Trung Quốc tuy tuyên bố tôn trọng tự do hàng hải trong vùng biển quốc tế Biển Đông, nhưng một khi họ kiểm soát được vùng biển này, Bắc Kinh sẽ áp đặt luật chơi của mình. Tại Bắc Kinh, một người phát ngôn bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết phía Trung Quốc không nhận được bất kỳ phản đối ngoại giao về "bất kỳ sự cố hải quân nào". Tại Washington, người phát ngôn bộ Ngoại giao Mỹ trong cuộc họp báo ngày 2.9 kêu gọi tất cả các bên hợp tác ngoại giao để giải quyết bất đồng ở Biển Đông.
Biển Đông và Ấn Độ Dương Biển Đông được xem là biển phía trước của vùng Đông Á – Tây Thái Bình Dương, nhưng là "sân sau" của Ấn Độ Dương. Hải quân Ấn Độ là binh chủng hoạt động tích cực nhất của các lực lượng vũ trang Ấn Độ, thường thực hiện các chuyến tuần tra trên Biển Đông trong chín năm qua. Trung Quốc không có lối tiếp cận thẳng ra Ấn Độ Dương, nhưng ráo riết hoá giải thế lực của Ấn Độ trong khu vực. Bắc Kinh tích cực theo đuổi chiến lược biển xanh, trước hết phát triển về phía nam, khống chế Biển Đông làm bàn đạp tiến vào Ấn Độ Dương. Tàu sân bay dù lớn đến mấy cũng không làm thay đổi tận gốc rễ cán cân lực lượng quân sự trên Ấn Độ Dương. Khả năng tác chiến dài ngày của hải quân Trung Quốc ở Ấn Độ Dương đang tăng lên, nhờ từ năm 1985, Bắc Kinh kiên trì theo đuổi chiến lược "chuỗi ngọc trai" với các cơ sở hải quân ở Pakistan, Sri Lanka, Bangladesh và Myanmar. Đối với New Delhi, mọi nỗ lực của Trung Quốc tiến vào Ấn Độ Dương đều nhằm bao vây chiến lược Ấn Độ. Mới đây có hai động thái đáng chú ý. Hồi tháng 7, Trung Quốc đã được cơ quan Quyền lực đáy đại dương của Liên hiệp quốc cho phép thăm dò và khai thác khoáng sản tại một khu vực rộng 10.000km2 ở đáy phía Tây Nam Ấn Độ Dương. New Delhi quan ngại về triển vọng Trung Quốc lấy cớ đó để triển khai tàu chiến tại vùng biển sân sau của nước này. Đầu tháng 8, Bắc Kinh phát đi tín hiệu mong muốn Ấn Độ khởi xướng cuộc đối thoại hợp tác để đảm bảo an ninh cho các tuyến đường biển tại Ấn Độ Dương. Một quan chức của trung tâm Nghiên cứu phát triển thuộc Quốc vụ viện Trung Quốc giải thích rằng Bắc Kinh không thể chủ động đề xuất vấn đề này vì "Mỹ và Nhật Bản sẽ không ủng hộ". Trong khi ra sức tăng cường sức mạnh quân sự tại Ấn Độ Dương, Ấn Độ tích cực theo đuổi chiến lược "hướng Đông". Dường như là điều bí mật công khai, Ấn Độ (cũng như Mỹ) đặc biệt quan tâm theo dõi căn cứ hải quân chiến lược Tam Á, đảo Hải Nam. Tam Á có các đường hầm đào sâu vào núi chứa được hàng chục tàu ngầm nguyên tử mang vũ khí tấn công chiến lược của Trung Quốc. Vụ Impeccable xảy ra ngoài khơi đảo Hải Nam. Về phía Mỹ, Robert Kaplan, tác giả cuốn sách nổi tiếng Ấn Độ Dương và tương lai sức mạnh của Mỹ dự đoán đại dương này là chiến trường tương lai giữa Mỹ – Trung – Ấn. Ngày 25.10.2010, ông này phát biểu trước một cuộc hội thảo ở Cambridge (Anh): "Tôi cho rằng đây là một cuộc cạnh tranh sức mạnh rất phức tạp, kéo dài từ Sừng châu Phi đến biển Nhật Bản. Chúng ta (Mỹ) không phải can dự khắp nơi, mà chỉ cần quan hệ chặt chẽ với các nước đồng minh dân chủ trong khu vực để họ có thể chia sẻ gánh nặng hơn nữa". Trong tiến trình Ấn Độ tăng cường hiện diện tại Biển Đông còn Trung Quốc mở rộng hoạt động sang Ấn Độ Dương, sự cọ xát hải quân là khó tránh khỏi. Cần đối thoại giữa các nước lớn hàng hải. Từ giữa năm nay, Mỹ và Trung Quốc đã bắt đầu cơ chế đối thoại này. Còn giữa Ấn Độ và Trung Quốc xem ra cần thêm khá nhiều thời gian để hình thành một cơ chế như vậy. TS Nguyễn Ngọc Trường Filed under: Biển Đông Tagged: Biển Đông          | ||
| Việt – Trung trao đổi về tình hình biển Đông Posted: 06 Sep 2011 02:23 PM PDT Phiên họp lần thứ năm Ủy ban Chỉ đạo hợp tác song phương Việt Nam – Trung Quốc diễn ra ngày 6/9 tại Hà Nội. Hai bên đã trao đổi về các vấn đề liên quan đến biên giới lãnh thổ, trong đó có tranh chấp tại biển Đông.
Chủ tịch Ủy ban phía Việt Nam, Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân và Chủ tịch Ủy ban phía Trung Quốc, Ủy viên Quốc vụ viện Đới Bỉnh Quốc đã chủ trì phiên họp. Đại sứ Việt Nam tại Trung Quốc Nguyễn Văn Thơ và Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Khổng Huyễn Hựu đã tham dự phiên họp. Tham dự còn có đại diện các bộ ngành và địa phương liên quan của hai nước. Hai bên đã tổng kết, đánh giá tình hình hợp tác quan hệ hai nước trong thời gian qua, đồng thời đi sâu trao đổi ý kiến về phương hướng, biện pháp làm sâu sắc thêm quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa hai nước trên mọi lĩnh vực, làm cho mối quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Trung Quốc không ngừng phát triển tích cực, lành mạnh, ổn định. Hai bên đánh giá cao vai trò của Ủy ban chỉ đạo hợp tác song phương trong 5 năm qua, kể từ khi thiết lập năm 2006 đến nay, nhất trí tiếp tục tăng cường và hoàn thiện cơ chế của Ủy ban chỉ đạo trong thời gian tới. Hai bên cũng đã trao đổi ý kiến về các vấn đề liên quan đến biên giới lãnh thổ, trong đó có tranh chấp tại biển Đông. Trước đó trong ngày 5-6/9, hai Tổng thư ký Ủy ban Chỉ đạo hợp tác song phương Việt Nam – Trung Quốc và đại diện các bộ, ngành, địa phương liên quan của hai nước đã tiến hành các phiên họp trù bị. Các cuộc họp diễn ra trên tinh thần thẳng thắn, hữu nghị và xây dựng. (Theo TTXVN/Vietnam+) Filed under: Biển Đông Tagged: Biển Đông          |
Chi Sa thuộc dòng dõi Rắn.Mồ côi cha mẹ, được hai cậu dòng dõi chim Quạ & chim Đài bàng nuôi dưỡng. Hai người cậu có phép thuật cao cường, đã dạy dỗ cho Chi Sa
Vài tiểu đề gợi ý trong các buổi nói chuyện tại đại học quốc gia TP HCM (9/2011) nhân hội nghị quốc tế về giao lưu văn hoá Trung-Việt. Các điểm sau ghi rất tóm tắt để bàn luận thêm so với đề tài chính “Nguồn gốc Việt (Nam) của tên 12 con giáp – Hợi gỏi cúi/heo (phần 5A)”. Bạn đọc có thể tra cứu thêm nhiều chi tiết dựa vào tên các tác giả và chủ đề liên hệ.
| You are subscribed to email updates from Đọt Chuối Non To stop receiving these emails, you may unsubscribe now. | Email delivery powered by Google |
| Google Inc., 20 West Kinzie, Chicago IL USA 60610 | |
No comments:
Post a Comment