Đọt Chuối Non |
- Tell Me Why
- Luôn luôn tích cực
- Vài nét về tộc người Pu Noong Preh
- Cuộc chiến vì chó
- Dalai Lama hủy chuyến thăm Nam Phi
- Tổng Bí thư VN thăm Trung Quốc
| Posted: 04 Oct 2011 01:07 PM PDT
Trong giấc mơ của em, bao bạn nhỏ đang hát Tell me why,(why) does it have to be like this Hãy nói cho em biết, tại sao? Cuộc đời có cần phải là như vậy? Những câu hỏi Tại sao cứ mãi vang vọng trong không gian qua bao thời, bao thế hệ… Chiến tranh là điều vô nghĩa nhưng vẫn mãi diễn ra. Đói nghèo là hiện thực khổ đau nhưng luôn hoài tiếp diễn! Nhìn những cháu bé ở châu Phi, da đen cháy và người gầy như que củi, đi qua những cuộc thế chiến và những trận hạn hán điên cuồng, nụ cười trẻ thơ vẫn toe toét những chiếc răng trắng hếu trên gương mặt đen bóng như nhọ than. Nhìn những cháu bé ở Trung Đông, sợ hãi và líu ríu bên mẹ cha sau những trận quật bom tử vì đạo chẳng lí do, vì những mỏ dầu và vùng thuộc địa cho người chiến thắng mà bỏ mất tài sản quý giá – những nụ cười trẻ thơ. Nhìn cậu bé Declan Galbraith cất cao lời ca những câu hỏi Tại sao và những lời tự ngẫm: ''Every day, I ask myself Mỗi ngày tôi tự hỏi Sóng nhạc rơi từng giọt, miên man cùng tiếng sóng biển, và khắc khoải từng câu tự ngẫm. Và rồi dâng cao, tiếng hát vươn đầu ngọn sóng bay xa, vượt đại dương bao la và soi đến từng ngóc ngách của quả đất! Vòng tay những con người nắm lấy nhau kéo dài bất tận, qua đồi núi, qua những thung lũng, qua những con sông rộng thênh thang và đại dương bao la, nâng tiếng hát trẻ thơ và những câu hỏi Tại sao dập dềnh trong tim, trong cuộc đời bát ngát!
Filed under: Nhạc Xanh, Video & PPS, Văn Hóa Tagged: Nhạc Xanh, Video & PPS, Văn Hóa          |
| Posted: 04 Oct 2011 01:05 PM PDT Chào các bạn, Gặp động đất cũng tích cực. Gặp người chửi rủa mạ lỵ cũng tích cực. Thấy kẻ giết người cướp của trước mắt mình cũng tích cực… Không có ngoại lệ. Nhưng chúng ta thường bị rơi vào cái bẫy phản xạ của thói quen—có người chửi rủa thì chửi lại, thấy chuyện xấu thì phàn nàn châm chích, thấy người xấu thì than vãn thời mạt pháp… Tùy theo mỗi trường hợp cách hành xử tích cực thể hiện khác nhau. Nhưng quy luât là luôn luôn tích cực. Và các suy tư, nói và làm tích cực luôn luôn có sắc thái tích cực, ta không thể nhầm lẫn được. Vi dụ: Có người đổ rác bừa bãi đầu xóm. Phàn nàn chửi bới những người đổ rác vô trách nhiệm là tiêu cực; vận động mọi người trong xóm cắm bảng cấm đổ rác và chụp ảnh những người đổ rác ở đó là tích cực. Ra đường gặp anh chàng lái xe ẩu lại còn mắng mình. Lớn tiếng mắng lại là tiêu cực; mỉm cười một cái và quên mất chuyện đó là tích cực. Thấy taxi đụng chết người bỏ chạy. Ta phàn nàn chửi bới giới taxi là tiêu cực; chạy đuổi theo taxi và gọi cảnh sát là tích cực. UBND thành phố tuyên bố kế hoạch bài trừ tham nhũng trong các dự án đấu thầu. Ta chép miệng "chỉ có bài trừ miệng" là tiêu cực; ta khen thành phố đang cố gắng cải tiến đó là tích cực. Vấn đề không phải là "anh ngây thơ quá, anh chẳng biết sự thật gì cả." Tích cực chẳng ăn nhập gì đến kiến thức hay sự thật cả. Sự thật dù tồi tệ cách nào ta vẫn tích cực. Tích cực là cái nhìn của ta đến mọi sự trên đời, từ chuyện tốt lẫn chuyện xấu. Chuyện tốt ta làm cho nó tốt thêm, chuyện xấu ta làm cho nó bớt xấu. Thái độ tích cực quan trọng vì hai lý đo: 1. Mọi vấn đề dù tốt hay xấu cũng đều cần những hành động tích cực để tốt hơn. 2. Luật Hấp Dẫn: Nặng lượng tích cực tự nó hấp dẫn các điều tích cực đến, làm cho mọi sự tốt hơn. (Ngược lại năng lượng tiêu cực hấp dẫn các điều tiêu cực đến). Cho nên, các bạn, phản xạ là kẻ thù số 1 của tư duy tích cực. Người phản xạ, gặp chuyện tốt thì tích cực, chuyện xấu thì tiêu cực, thích ai thì tích cực không thích ai thì tiêu cực. Ai trên thế giới cũng hành động kiểu đó. Nhưng, hành giả tư duy tích cực thì LUÔN LUÔN tích cực. Các bạn đừng quên quy luật rất giản dị này. Chúc các bạn một ngày tích cực. Mến, Hoành © copyright 2011 Filed under: Trà Đàm Tagged: trà đàm          |
| Vài nét về tộc người Pu Noong Preh Posted: 04 Oct 2011 01:04 PM PDT Một nhà mồ xưa Tộc người Pu Noong Preh là một trong nhiều nhóm được gọi là dân tộc Mnông , cư trú tập trung ở hai huyện Đăk Min và Krông Nô thuộc tỉnh Đăk Nông. Tuy là một nhóm địa phương, nhưng cũng có những nét đặc trưng văn hóa riêng độc đáo.Người Pu Noong Preh gọi cộng đồng nhỏ của mình là Bon Lan. Mỗi một Bon trước đây thường chỉ có từ một đến hai dòng họ, cư trú cách nhau vài ba cây số. Do đó sự quan hệ với các Bon khác để có những cuộc hôn nhân đúng luật tục, là rất cần thiết, và chỉ có thể thông qua các lễ hội. Trong cơ cấu của Bon Lan Preh, bao giờ cũng chỉ có một người đầu làng gọi là Ku roanh Bon. Người đầu làng Preh có toàn quyền quyết định, giải quyết mọi sự tranh chấp, hoặc phạt vạ trong cộng đồng. Được phép triệu tập cả Bon khi cần bàn bạc dời Bon hay có chiến tranh xảy ra…Cả Bon dựng quây quần quanh nhà của chủ Bon, cửa ra vào quay theo hướng đi ra bến nước. Nhà hình vòm, mái tranh rủ dài sát đất tạo sự ấm áp cho không gian bên trong. Nhà có từ một đến hai cửa ra vào ở hai bên. Tộc người Mnông thuộc nhóm ngôn ngữ Môn –Khơmer,có sự khác biệt ở các nhóm địa phương. Tiếng Pu Noong Preh tương đối phổ biến trong cộng đồng Mnông. ( Đài TNVN chọn tiếng Preh để phát thanh) . Việc canh tác nương rẫy của người Preh bị chi phối bởi phương thức du canh du cư, hoàn toàn phụ thuộc vào thiên nhiên. Sau khi canh tác đã 3-4 vụ, đất hết màu là dời đi nơi khác. Do đó nhà ở bao giờ cũng chỉ làm tạm bợ, hoàn toàn bằng tre nứa, tranh, để dễ dàng di chuyển theo từng địa điểm rẫy mới. Đôi khi chưa hết chu kỳ canh tác, nhưng gặp thiên tai, cháy Bon, hoặc dịch bệnh, bà con cho rằng dựng Bon trúng nơi đất dữ, hay các vị thần linh không chấp nhận, Bon phải dời đi. Chọn được đất, trước khi dời đến chủ Bon phải cúng một ché rượu, một con gà và một số vật dụng khác. Nếu trong đêm trước ngày di chuyển, chủ Bon mơ thấy điềm tốt, thì sáng hôm sau cả Bon sẽ chuyển đến vùng đất mới vừa được chọn. Nếu mơ thấy điều xấu, phải đi tìm vùng đất khác. Cũng như mọi cư dân Tây Nguyên nói chung và tộc người Mnông nói riêng, nhóm Pu Noong Preh theo tín ngưỡng truyền thống " Vạn vật hữu linh". Có rất nhiều các vị thần linh ( Brah) cư trú trên ba tầng : - Trên trời có N'Du là vị thần tối cao nhất , có quyền lực lớn nhất ( Đây cũng là vị thần tối cao của các tộc người K'Ho, Chil, Lach thuộc ngữ hệ Môn – Khơmer ) - Trên mặt đất do thần Tôêch cai quản các thần đất, thần nước , thần suối, thần nông nghiệp - Dưới lòng đất quyền lực cao nhất là Phan và Ting, trôgn coi linh hồn người đã chết. Do có nhiều thần linh ( cả nam lẫn nữ), có cả thần ác lẫn thần hiền, các vị cũng vui buồn, hờn giận như con người; nên trong một cộng đồng, một gia đình , một cuộc đời của một con người phải có rất nhiều lễ cúng, thậm chí là liên miên. Muốn làm việc gì thì phải hỏi ý kiến và cầu xin. Công việc hoàn thành phải tạ ơn, vi phạm phải tạ lỗi…Vì nhiều lễ cúng nên gần như dòng họ nào cũng có thày cúng, để có thể gọi tên được nhiều vị thần và linh hồn các vị tổ tiên về phù trợ. Người Pu Noong Preh quan niệm rằng con người có ba hồn : hồn trâu ( rpu) là hồn chính ở trong người. Hồn nai ( Yun) cũng ở trong người nhưng hay đi lang thang ra ngoài cơ thể. Hồn dế, hoặc hồn cào cào ( Lêr, Krah ) đều là những hồn phụ. Khi con người ốm đau, vì các hồn đi lang thang bị các Brah bắt, nếu cúng kiếng có thể khỏi, nhưng khi hồn Rpu chết đi, thì sẽ chết hẳn. Rpu chết biến thành Phan, sau đó đầu thai sang làm người ở kiếp khác. Sản xuất nông nghiệp: Nhóm tộc người Pu Noong Preh canh tác lúa rẫy theo phương thức "phát, cốt, đốt, trỉa". Ở một vài vùng trũng gần sông, hồ, đồng bào Preh còn canh tác lúa ruộng. Nhưng chủ yếu vẫn là nương rẫy, sản xuất theo quy trình : Phát cây, đốt sạch, khi có mưa xuống dùng hai chiếc gậy vót nhọn hoặc bịt sắt, vừa đi vừa chọc thành lỗ cho người đi sau tra hạt xuống. Tra đến đâu lấp đến đó. Đất rẫy được chọn rất kỹ trước khi quyết định canh tác. Tại rẫy, trồng xen canh các cây đậu, bí, ngô, và một vài loại nông sản phụ khác, nhằm cải thiện bữa ăn hàng ngày. Thường mỗi rẫy chỉ gieo trồng từ 2-3 vụ, nhiều lắm là 5 vụ lúa. Khi thu hoạch, bà con dùng cật nứa, hoặc sau này là dùng liềm hoặc dao nhỏ cắt lấy bông lúa, bỏ vào gùi đưa về nhà. Rơm rạ bỏ lại tại rẫy, trước mùa mưa sang năm, sẽ dọn đốt cùng với cỏ để bổ sung độ phì cho đất. Khi đất đã bạc màu rồi thì bỏ đi, tìm rẫy khác. Vài chục năm sau mới quay trở lại. Những khu đất rẫy cũ này theo bộ luật tục của người Mnông, là đất đã có chủ sở hữu, không ai được phép xâm phạm. Đối với việc canh tác lúa ruộng ở một số vùng ven sông,hồ, bà con dùng cách cho trâu dẫm đạp nhuyễn ra, sau đó gieo sạ hoặc cấy mạ già, để nguyên cả cây (không cắt đầu mạ như người Kinh). Việc giữ gìn giống lúa, bắp rất được coi trọng. Nhưng đều là những loại giống địa phương đã tồn tại hàng trăm năm, do kỹ thuật canh tác lạc hậu, đất đai bị xói mòn, nên năng suất không cao, thường sinh trưởng dài ngày. Người Preh rất quan tâm đến việc chăn nuôi gia súc, gia cầm. Tuy nhiên thường chỉ làm chuồng đơn sơ hoặc thả rông. Các loại súc vật nuôi như gà, heo, bò, trâu chỉ dùng để cúng tế và đổi chác, chứ không dùng trong bữa ăn hàng ngày, trừ khi phải tiếp khách. Đặc biệt con trâu được coi là hồn người, nên chỉ dùng hiến sinh trong các lễ cúng lớn, chứ không làm thịt ăn bất cứ lúc nào Nghề phụ: Cũng như các tộc người khác ở Tây Nguyên, đời sống tự cấp tự túc đã tạo cho người Pu Noong Preh thành thạo một số nghề phụ như đan lát, làm gốm, dệt vải, nghề rèn… Sản phẩm làm ra thường chỉ dùng trong gia đình. Một số ít được mang đi đổi chác theo sự thỏa thuận của đôi bên. Các nghề phụ thường có sự phân công theo giới tính. Ví dụ : Đàn ông phải giỏi đan lát, rèn dũa. Đàn bà dệt vải, làm gốm, dệt chiếu… Sản phẩm tre nứa như gùi, nong, nia, vách – trần nhà… Thể hiện rõ bàn tay tài hoa của người đàn ông Preh, thường rất bền chắc, đẹp. Đặc biệt nghề làm gốm của phụ nữ đã chế tạo ra những vật dụng như chum, vại, nồi niêu, bát… Kỹ thuật chế tác đất nung của người Preh rất đơn giản, khác với người Kinh ở chỗ không dùng bàn xoay, mà chỉ dùng tay để nặn, điều chỉnh hiện vật bằng mắt, vậy mà vẫn rất tròn trịa. Khi nung, người ta đặt sản phẩm quanh một đống củi, lại chất tiếp củi vòng quanh ở bên ngoài, rồi mới đốt. Lò nung gốm hoàn toàn lộ thiên. Ngày nay ở một số vùng, kể cả vùng Êđê hiện nay vẫn còn những chiếc nồi nhuộm, nồi đất mua của tộc người Mnông Cũng như bao phụ nữ các dân tộc Tây Nguyên, phụ nữ Preh rất chú trọng đến nghề dệt. Do ảnh hưởng của địa phận cư trú xen kẽ với người Êđê, nên trang phục của người Preh hầu như mang đậm dấu ấn hoa văn Êđê. Tuy nhiên, có rất nhiều loại hoa văn hòa trộn giữa hai phong cách Mnông và Êđê cũng đã tạo trên những sản phẩm dệt hết sức độc đáo trên váy, áo, khố, chăn, tấm choàng để cõng con… Sản phẩm dệt, ngoài việc sử dụng trong gia đình, cũng là một trong những hiện vật để trao đổi. - Trong tất cả các nghề phụ phục vụ cho đời sống tự cung tự cấp, nghề rèn rất được coi trọng và phát triển. Tuy chưa đạt đến trình độ cao nhưng với quy trình sản xuất canh tác trên đất dốc, việc chế tạo những chiếc cuốc phù hợp, hoặc sửa chữa những vật dụng bằng sắt trong gia đình là tối quan trọng. Những Pu Cheăr (Thợ rèn) không coi đây là việc làm kiếm cơm, mà chỉ là phục vụ cho sản xuất của gia đình mình, và giúp đỡ các gia đình khác, thậm chí có thể còn cho gia đình khác mượn lò rèn. - Người Preh cũng là một trong những tộc người gắn bó với đời sống của voi. Những con voi đã được thuần hóa, được coi như một thành viên trong gia đình, được làm lễ đặt tên. Khi đến tuổi trưởng thành được tổ chức lễ cưới. Nếu chưa cưới mà voi đã có chửa, thì bị coi như mắc tội ngoại tình, gia chủ phải cúng phạt vạ cho cả Bon. Trường hợp ngoại tình. Cả hai chủ voi đều bị phạt. Nếu voi có hiện tượng ngủ gật, bỏ ăn tức là trong Bon Lan có người đã làm việc xấu (Loạn luân, ăn cắp…), khi phát hiện ra, người đó phải làm lễ cúng tạ lỗi cho voi rất nặng. Tuy việc chăm sóc, nuôi nấng voi nhà hiện nay rất khó khăn, đặc biệt là môi trường sinh tồn thiên nhiên của voi, nhưng ở vùng Đăk Min và Krông Nô vẫn còn một vài hộ còn nuôi voi . Văn hóa nghệ thuật Đời sống văn hóa nghệ thuật người Pu Noong Preh hết sức phong phú, đa dạng. Đặc biệt ca hát và văn chương truyền miệng với lối hát ca ngợi, hát giao đãi, đối đáp, giao duyên nam nữ, hát đố… hết sức hồn nhiên. Khi có khách đến nhà, gia chủ sẽ trải chiếu hoa mời ngồi, lấy rượu cần, thuốc lá ra mời, vừa cùng nhau uống rượu, vừa hát ngai prăi rằng : Hôm nay gặp nhau, chỉ có ché rượu là vui/Rượu nồng nhưng chưa ngon/Chỉ có lòng quý nhau là đậm đà/Bạn cảm thông /Mời lần sau lại đến Người khách có thể hát đáp lời gia chủ, cũng có thể không. Cũng cách hát đó, thanh niên nam nữ tán tỉnh nhau rất tự nhiên : Anh nhớ em/Như chuối mùa nắng không lên đọt/Như gà đói không cất nổi tiếng gáy/Anh ngồi trên tảng đá, nhớ em/Một mình anh/Như khúc củi cháy không thành ngọn lửa - Có nhiều thể loại ca hát khác nhau, như : ngai prăi, jun jơ, tăm pớt, tăp ta vêu… hát đối đáp hoặc tự sự, kể lể; hát tăm khach, tăm lơl trêu ghẹo, tán tỉnh giữa nam nữ… Đặc biệt người Preh còn có thể loại quăch yao (Có nơi gọi là Boi yao) : gia phả của một họ trực hệ bằng văn vần. Gia đình nào cũng có một người già thuộc lòng gia phả của mình, lâu lâu đọc lại cho con cháu nghe để nhớ. Bằng quăch yao, bà con tránh được những cuộc hôn nhân cùng trực hệ sau nhiều năm du cư. Họ hàng dù ở vùng nào cũng biết mà tìm nhận nhau. Bên cạnh các hình thức hát nói, người Preh còn sử dụng nhiều nhạc cụ bằng tre nứa, như : n'hôm (Sáo dọc), mbuôt (Kèn bầu và 6 ống nứa), gong rêng (Đàn ống tre), nung (Tù và)… Đặc biệt không thể thiếu dàn chêng. - Sử thi Ot'rông (Trường ca) là một loại hát kể bằng văn vần, lưu truyền từ đời này sang đời khác, trong mọi vùng cư trú,là những chuyện dài, mô tả xuyên suốt từ ngọn nguồn đến kết thúc,sự ra đời của trời đất, của một hoặc nhiều con người, thậm chí rất đông nhân vật, những cuộc chiến tranh giữa người với người, người với các thần linh. Do đó những Ôt'trông đã ghi lại được thường có độ dài gấp nhiều lần các trường ca Êđê. Các nghệ nhân kể Ôt n'rông không chỉ có trí nhớ tốt, mà còn phải có chất giọng hát khỏe, hát vang, ngoài ra còn như một "nhà đạo diễn" tài ba cho hàng trăm nhân vật của mình hoạt động khắp ba tầng trời, đất, dưới đất, thậm chí là cả cả dưới nước. Bộ sử thi đầu tiên " Làm rẫy Bon Tiang" của người Mnông được các nhà sưu tầm phát hiện và công bố, chính là của tộc người Pu Noong Preh ở huyện Đăk Min, tỉnh Đăk Nông. Đến những năm đầu thế kỷ XXI, chương trình sưu tầm sử thi của Nhà nước đã ghi lại được hơn 100 bộ sử thi – Ot n'rông – của người Mnông, trong đó có Pu Noong Preh. Như các sử thi " Kể dòng con cháu mẹ Chep, Thuốc cá ở hồ Bầu trời, Mặt trăng, Tiang giành lại bụi lồ ô…" Người Pu Noong Preh còn có bộ luật tục (Phiat kduoih).Bất cứ ai vi phạm luật tục, cũng bị đem ra trước cộng đồng để phân giải. Tùy theo mức độ vi phạm nặng nhẹ mà phải nộp phạt nhiều hay ít. Luật tục hoàn toàn truyền miệng có vần, cho dễ nhớ. Luật tục quy định rất cụ thể thái độ ứng xử của con người đối với xã hội và cộng đồng (Chương III – Quan hệ với cộng đồng) , với thiên nhiên (Chương IV – Phong tục tập quán), với gia đình kể cả cha mẹ, ông bà, con nuôi lẫn anh chị em (Chương V – Hôn nhân & quan hệ nam nữ, Chương 5 – Quan hệ gia đình), với người đầu làng (Chương II Quan hệ với thủ lĩnh)…quy định rõ cả trách nhiệm và nghĩa vụ của chủ Bon đối với cộng đồng…. Một số các vị nhân sỹ cao niên thông thạo luật tục (Pô phat kduoih) là người chủ trì các vụ xử kiện trong Bon Lan. Lễ nghi theo nông lịch Người Mnông có câu thành ngữ : "Tháng hai rụng lá tre/Tháng ba rụng đuôi công/Tháng hai đốt rẫy cũ/Tháng ba đốt rẫy mới" Có thể bắt đầu các lễ nghi trong một năm từ lễ dọn rẫy. Người ta phát quang sạch sẽ chờ mùa khô đến sẽ đốt và dọn rẫy, lúc này cúng một con gà và một ché rượu nhỏ. Nếu năm ấy trời mưa muộn, cả bon sẽ phải làm lễ cúng cầu mưa ở ngoài Bon. Lễ này khá lớn, thường phải có một heo với nhiều ché rượu, mà tùy theo khả năng mỗi nhà, đóng góp. Đặc biệt trong lễ này, người ta dùng nước để té vào nhau, cầu cho được đủ nước và mát lành. Sau lễ cúng của cả làng, mỗi gia đình lại làm lễ cúng rẫy riêng của mình. Cúng trước ở ngoài rẫy bằng một con gà trống trắng, một ché rượu ngon, tại khoảng đất đã được dọn sạch phát quang và trồng cây thuốc Cum ba. (Đây cũng sẽ là nơi cúng rẫy trong những lần khác). Sau đó về nhà tiếp tục cúng và uống rượu. Lễ này cầu xin các vị thần đất phù hộ cho không bệnh tật, lúa tốt, đậu bắp sây hột. Trong lễ cầu mưa của cả Bon, có đánh chêng. Cúng dọn rẫy tại gia cũng có sử dụng dàn chêng (Ngoài rẫy thì không). - Ngoài lễ cúng sau khi lúa trổ cờ, lễ N'tom ba - cắt những túm lúa đầu tiên đã chín, đưa hồn lúa về nhà. Sau đó còn lễ plơt n'rên ba, lễ Sêt chưng ra he, đều chỉ cúng một con gà và một ché rượu, để tạ ơn các thần linh cho lúa tốt. Trong các lễ này không nhất thiết phải có đánh chêng. Sau khi gặt được 1/3 diện tích, người ta đã có thể làm lễ ăn cơm mới Sa ba m'he – khá long trọng. Là một trong những lễ được được đồng loạt tiến hành trong mọi gia đình, nên không khí trong Bon Lan những ngày này cực kỳ vui vẻ. Chêng đánh vang lừng, người người cười nói, ca hát, kể ôt n'rông. Tuy nhiên lễ này không kéo dài ngày, vì lúa tuốt chưa xong. Lễ cúng lớn nhất trong năm là khi kết thúc vụ thu hoạch. Đặc biệt nếu mùa màng bội thu hơn dự kiến, nhất là nếu đạt tới 100 gùi lúa, gia chủ phải làm lễ taih rheng ba (báo với yang thu được 100 gùi), tạ ơn các vị thần linh, mời mọc bà con trong cộng đồng cùng chia vui. Đây còn là lễ kết thúc một vụ mùa, một năm làm ăn vất vả, nên là lễ cúng quan trọng nhất, lớn nhất. Nhà nào nghèo thì chỉ cúng heo, bò, các nhà giàu phải cúng trâu. Lễ cúng nào có ăn trâu thì nhất thiết phải dựng cột nêu. Người ta buộc lưng chừng cột một chiếc đu, đung đưa một người phụ nữ ngồi trên, hát bài " khóc trâu" (nhim khăt pu k'ra pu) trước khi chính thức đâm . Lời khóc có câu : "Ơ trâu/Ta rất thương mày /Nhưng theo lệ tục mày phải chết/Trâu ơi đừng oán giận gì nhé" Thày cúng lấy đầu và đuôi trâu để lên nơi cao nhất trong kho lúa, cùng với chén đồng hoặc ống nứa đựng rượu cần , để cầu xin "ăn bao nhiêu hồn lúa cũng vẫn còn đó". Chêng đánh suốt mấy ngày . Ngoài ra, còn một số lễ cúng cũng có quy mô hơn, nhưng không làm định kỳ hàng năm, mà tùy theo sản lượng thu hoạch được hàng năm, có thể từ 2-3 năm mới tổ chức ăn trâu một lần. Lễ nghi theo nông lịch là một bộ phận không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Pu Noong Preh. Nó thể hiện tâm nguyện của bà con ngay trong lời khấn của thày cúng : " Làm rẫy cho có lúa/ Trồng gừng cho có củ/ Ăn mặc cho được khen/ Ở một mình sao cho ai cũng đến" Đi theo với các lễ nghi đó là tiếng chêng. Chêng gọi mời các thần linh về hưởng lễ dâng hiến. Chêng báo cho bạn bè, họ mạc gần xa niềm vui được mùa để cùng chia sẻ. Chêng thay lời con cháu chúc sức khỏe người già. Chêng tạo nên không khí gặp gỡ, giao lưu náo nức trong hội đua tài, khoe khéo trong khắp Bon Lan, của mọi gia đình trong những ngày lễ hội. Lễ nghi theo vòng đời : Bắt đầu từ lễ chào đón một con người chào đời. Người Pu Noong Preh coi việc sinh đẻ là rất quan trọng trong mọi gia đình. Nhưng cũng sẽ đem lại xui xẻo cho người ngoài. Do đó sự kiêng cữ cho sản phụ rất được coi trọng. Khi mới có mang, sẽ có một lễ cúng sức khỏe và xua đuổi những điều xấu, cầu những điều tốt đẹp cho người mẹ và thai nhi. Khi chuẩn bị sinh, người chồng phải làm một túp lều nhỏ bên hông nhà, cho người phụ nữ sinh nở riêng biệt ở đó. Một tuần sau mới bồng con vào nhà chính. Sau khi sinh, có thể đặt tên con tùy ý. Nhưng nếu đứa trẻ quấy khóc nhiều, biếng ăn, sẽ phải cúng đặt tên lại (bằng tên của những người đã khuất) cho đứa trẻ sơ sinh. Đồng thời cầu xin các vị thần linh phù hộ, bảo trợ cho đứa bé. Người Pu Noong Preh quan niệm : con người tuy chết đi, nhưng linh hồn thoát ra khỏi xác vẫn tồn tại chung quanh người sống. Khi đặt cho đứa trẻ tên gọi theo người đã khuất, tức là giúp cho linh hồn đó được sớm tái sinh. Đến tuổi trưởng thành, ngoài sự hứa hẹn của hai gia đình (nếu có) , còn cần có sự mối manh của n'ranh (Bà mối) thì mọi cuộc hôn nhân mới thành công. Các lễ hỏi, lễ cưới đều do nhà trai chịu trách nhiệm chi phí. Nhưng đôi vợ chồng trẻ phải về cư trú bên nhà gái. Trường hợp nhà trai quá nghèo, cô gái có thể ở nhà trai vài năm để cùng làm lụng nuôi dưỡng cha mẹ chồng, sau đó lại về nhà gái. Đây cũng là một nét riêng đặc biệt trong quan hệ hôn nhân của người Pu Noong Preh. Trong tang ma, người Pu Noong Preh có sự phân biệt rõ ràng giữa những cái chết được coi là chết tốt và chết xấu. Chết tốt là những cái chết tự nhiên theo quy luật " sinh, lão bệnh, tử", như chết già, chết non, chết bệnh… Do sự điều khiển của các vị thần linh (Yang, brah ). Chết xấu là những cái chết " bất đắc kỳ tử", hoặc do sự tác động của bên ngoài, như rắn cắn, hổ vồ, tai nạn ở đâu đó…), coi như bị các thần linh trừng phạt. Đặc biệt là chết khi sinh nở, là cái chết rất xấu, đem lại nhiều xui xẻo cho Bon lan và gia đình. Thậm chí có khi phải dời Bon đi nơi khác, nếu có biểu hiện cụ thể về sự giận dữ của các yang. Người chết để trong nhà sau ba ngày sẽ được đem chôn. Áo quan được đục đẽo từ ngoài rừng rồi mới đưa về. Khi chôn, phải đặt một chiếc ché ở phía đầu người chết. Đặt một ống lồ ô xuyên từ trên nóc mộ xuống đến ché, rồi mới lấp đất hoàn toàn. Những vật dụng hàng ngày chia của cho người chết, đều phải đập vỡ hoặc làm cho méo mó đi. Chôn xong, mọi người phải xuống suối tắm cho sạch ám khí, không để sự xui xẻo theo về Bon lan. Cứ bảy ngày phải mang cơm ra mộ một lần, thả trong ống nứa xuống. Người Preh cũng có lễ có thể làm ngay sau lễ chôn cất, không cần phải đợi qua một thời gian nữa. Nhất là đối với những trường hợp bị coi là chết xấu. Tuy nhiên, không bắt buộc phải chôn ngoài bìa rừng, không được chôn trong nghĩa địa chung của Bon,quần áo, vật dụng của người bị chết xấu, nếu không chôn theo thì phải đốt hết đi. Kể cả quần áo của người tham gia chôn cất. Trong vòng một đời người, các thành viên trong gia đình đều trải qua một số lễ nghi quan trọng, như "lễ đặt tên, lễ trưởng thành, cưới hỏi, chúc sức khỏe cho ông bà, cha mẹ", dựng nhà mới, đón khách, hay tang ma… Trong mọi lễ thức này, không bao giờ vắng sự hiện diện của các dàn chêng. Không chỉ thông báo, cầu xin các vị thần linh, mà còn mang cả trong âm hưởng, những bài bản chêng đó mọi niềm vui, nỗi buồn của cả một cộng đồng, một gia đình cần được chia sẻ. Có thể nói dàn chêng chiếm một vị trí rất quan trọng trong đời sống tinh thần của người Pu Noong Preh. Khi nghe tiếng chêng nổi lên ở Bon nào, người ta đều có thể hiểu ngay việc gì đã hoặc sẽ diễn ra tại đó. Chêng không chỉ là phương tiện thông tin, giao lưu với các vị thần linh, mà còn tạo nên sức sống tinh thần trong Bon lan, là chiếc cầu nối mọi thành viên trong cộng đồng, chia sẻ mọi vui buồn, gian nan khó khăn hay thắng lợi, thành công. Trong những dịp lễ, hội tụ tập cả Bon hoặc nhiều Bon như thế, cũng là dịp để những lớp người cao niên thông qua những hình thức hát – kể, truyền lại và giáo dục cho lớp trẻ những quan niệm sống, luật lệ quy định của cộng đồng, truyền lại những bài bản chêng. Tộc người Mnôgn có nhiều nhóm địa phương, nhưng nhóm Pu Noong Preh là một trong những nhóm đông nhất. Linh Nga Niê Kdăm Filed under: Văn Hóa Tagged: Văn Hóa          |
| Posted: 04 Oct 2011 01:03 PM PDT  Thói quen ăn thịt chó của người Việt gây tranh cãi Tình trạng trộm chó ở Việt Nam đang diễn ra trầm trọng đến mức Mike Ives, phóng viên hãng thông tấn Mỹ AP ở Hà Nội, gọi đó là 'cuộc chiến vì chó' (dog wars). BBC Việt ngữ xin giới thiệu bài viết này với độc giả Khi ông Nguyễn Văn Cường, một người dân ở thủ đô Hà Nội, nghe tiếng tri hô 'Trộm', 'Trộm' từ người hàng xóm thì đã quá muộn. Hai tên trộm đi trên một chiếc xe gắn máy đã chộp lấy con chó yêu quý của ông và phóng vèo đi mất. Ông Cường và hàng xóm đuổi theo hai tên trộm trong tuyệt vọng. Trong khi đó, hai tên trộm chuyên nghiệp ném gạch ngói vào những người truy đuổi. Một trong những miếng ngói bay trúng đầu của một người đứng gần đó và làm ông này tử vong. Những cuộc truy đuổi tương tự cũng xảy ra trên khắp Việt Nam giữa những kẻ trộm chó để bán cho các quán thịt cầy và những người nuôi chó vốn ngày càng có xu hướng tự mình hành động để đối phó với bọn trộm vì công an chẳng làm được gì nhiều trong chuyện này. Sử dụng bạo lựcTrong một số trường hợp, người dân đuổi theo bọn trộm và dùng gậy gộc đánh chúng đến chết – thậm chí có trường hợp châm lửa đốt tên trộm. Ngược lại, bọn trộm cũng sử dụng tất cả những gì họ có trong tay để chống trả những người truy đuổi để đảm bảo mình có tiền tiêu trong ngày. "Những tên trộm chó ngày càng táo tợn – chúng trộm chó của dân giữa ban ngày," ông Trần Thế Thiệu, trưởng công an xã Hưng Đông, tỉnh Nghệ An, nói. "Người dân rất giận dữ khi bị mất chó trong khi những kẻ trộm ít khi bị bắt," ông Thiệu cho biết. Thịt chó là một món ăn được ưa chuộng ở Việt Nam thường xuất hiện trên thực đơn trong các bữa tiệc, nhất là ở các tỉnh phía bắc. Các quán nhậu chuyên thịt cầy nướng đặc biệt đông khách vào cuối mỗi tháng âm lịch khi dân nhậu chén thịt chó với hy vọng đẩy được vận xui. Các quán thịt chó đã bùng nổ ở Hà Nội khi Việt Nam đã trở thành một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất Châu Á. Khi lạm phát tăng cao, một số người Việt Nam đã nghĩ cách kiếm tiền sáng tạo hơn. Chó ở Việt Nam thường đi lung tung ngoài đường nên chúng trở thành những miếng mồi ngon. Chó còn sống bán được đến gần 6 đôla/kg – thậm chí còn đắt hơn cả thịt gà. Một con chó nặng khoảng 20kg có thể bán được đến hơn 100 đôla – gần bằng mức lương tháng của một công nhân trung bình. Việc trộm chó đem lại thu nhập khá cho những kẻ thường xuyên đảo qua đảo lại các khu phố và làng mạc trên xe gắn máy để bẫy chó. Đôi khi họ tìm cách vô hiệu hóa con mồi trước tiên bằng cách bắn phi tiêu hoặc mũi tên có dòng điện. Nhiều người Việt Nam có hai cách suy nghĩ về chó. Một mặt họ dựa vào chó để canh giữ nhà cửa và đặt tên cho chúng, nhưng mặt khác họ cũng không hề xem chúng là thành viên gia đình như ở các nước phương Tây. Tuy nhiên điều đó không có nghĩa là họ không quan tâm đến thú cưng của mình. Chỉ riêng ở tỉnh Nghệ An, trưởng công an xã Thiệu cho biết tình trạng bạo lực có liên quan đến trộm chó đang leo thang. Tháng Sáu vừa qua, một tên trộm chó đã bị truy đuổi và bị đánh bằng gậy gộc đến chết và sau đó còn bị châm lửa đốt, để lại một xác chết cháy thành than bên vệ đường như một lời cảnh báo. Trong một vụ việc khác cũng ở xã Hưng Đông, bảy dân làng đã bị thương khi họ đuổi theo những kẻ trộm chó dùng dao, chai lọ và ná để phản công. Chỉ là trộm vặt! Tình trạng trộm chó ngày càng gia tăng ở Việt Nam Trong phần lớn các trường hợp, người mất chó cũng chẳng thèm gọi công an. "Người dân bảo rằng công an chỉ phạt tiền những kẻ trộm chó và cho chúng đi," ông Hồ Bá Võ, phó chánh thanh tra tỉnh Nghệ An, nói với báo Thanh Niên. "Điều này đúng. Luật quy định trộm trên 2 triệu đồng mới cấu thành tội và bị xử lý hình sự. Một con chó thì thường có giá trị it́ hơn thế cho nên kẻ trộm chỉ bị phạt hành chính," ông giải thích. Không có tội danh và khung hình phạt cụ thể cho việc trộm chó, trong khi trộm vặt chỉ bị phạt tiền từ 1 đến 2 triệu đồng. Ở tỉnh Sóc Trăng vào ngày 26/9 vừa qua, hai kẻ trộm chó đã ra công an đầu thú một ngày sau khi bắn tên trúng tim người nuôi chó đang rượt theo làm ông tử vong. Nghề buôn chó bất hợp pháp vốn đem lại lợi nhuận cao cũng đã vượt ra khỏi biên giới Việt Nam. Mới tháng trước, cảnh sát Thái Lan đã bắt hai người đàn ông đang tìm cách buôn lậu 120 con con chó bị nhồi trong các bao tải vào Việt Nam. Trước đó nữa vào tháng Tám, 1.800 con chó ốm yếu bị nhồi nhét trong các cũi sắt cũng bị tịch thu ở Thái Lan trong khi chúng đang trên đường được vận chuyển đến Việt Nam. Một nửa trong số đó đã chết sau đó, theo báo chí Thái Lan. Một cảnh tượng thường thấy ở Việt Nam là những con chó cỡ vừa mình đầy lở loét bị nhét vào những chiếc cũi sắt đặt ở phía sau yên xe gắn máy. Chúng bị giết, lột da và quay và sau đó được treo lủng lẳng trước các quán nhậu với hàm răng nhe ra trắng hếu và đuôi dựng thẳng đứng. Phản đối mạnh mẽ Người mất chó thường rất đau lòng Các món thịt chó cũng rất đa dạng, từ nướng than hồng cho nấu lẩu ăn với mắm tôm. Ăn thịt chó cũng rất phổ biến ở Trung Quốc, Hàn Quốc và Philippines và bị các nhà bảo vệ động vật phản đối mạnh mẽ. Robert Lucius, một cựu viên chức của Tòa đại sứ Mỹ ở Hà Nội do quá ghê tởm với các quán thịt chó ở Việt Nam mà ông đã thành lập một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở ở California với tên gọi Kairos Coalition (Liên minh Kairos) để thúc đẩy việc đối xử nhân đạo đối với vật nuôi. Và cuộc chiến quanh thói quen ăn thịt chó ngày càng trở nên nóng bỏng. Lucius cho biết tổ chức của ông đang làm việc với các đối tác Việt Nam là các nhóm hoạt động vì quyền của động vật và các sinh viên thú y.
"Chúng ta đang thật sự chứng kiến sự đối đầu của hai khuynh hướng," ông nói. "Khuynh hướng cũ của việc buôn bán chó lấy thịt vốn xem chó chẳng có ý nghĩa gì nhiều đang đối đầu với khuynh hướng mới vốn xem chó là những người bạn thật sự được yêu mến, nuôi nấng và trân trọng," ông nói thêm. Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Cường đã vĩnh viễn mất con chó 15 tuổi mà ông đã nuôi nấng và gắn bó từ khi nó còn là một chú cún. Ông nói công an cho ông biết là họ bắt giữ hai kẻ trộm chó đã ném gạch làm chết một người đàn ông 54 tuổi đang đứng ở bên đường. Ông cũng nói thêm là công an đã thông báo là chú chó yêu của ông được nhận diện vì đôi chỗ trên lưng không có lông, đã được bán cho quán nhậu với giá 900.000 đồng. "Rất khó để nuôi được một con chó ngoan và thông minh," ông Cường nói. Ông Cường cũng cho biết là ông đã mất 10 con chó vào tay bọn trộm trong nhiều năm qua. "Nếu tôi mà bắt được thủ phạm, tôi sẽ đánh cho nó nhừ tử!" ông Cường nói. Ông Cường là hình ảnh tiêu biểu cho thái độ nước đôi của nhiều người Việt Nam đối với chó. Khi được hỏi là ông có bao giờ ăn thịt những con chó chính ông nuôi hay không, ông Cường lắc đầu rất quả quyết. "Nếu tôi thèm thịt chó, tôi sẽ ra quán nhậu," ông nói. Filed under: Các vấn đề xã hội Tagged: Các vấn đề xã hội          |
| Dalai Lama hủy chuyến thăm Nam Phi Posted: 04 Oct 2011 01:02 PM PDT  Đây là lần thứ hai trong vòng hai năm chuyến thăm Nam Phi của Đức Dalai Lama đã bị chặn. Đức Dalai Lama vừa hủy chuyến thăm Nam Phi do Tổng giám mục từng đoạt giải Nobel hòa bình Desmond Tutu mời. Văn phòng của lãnh tụ tinh thần người Tây Tạng cho biết chính phủ Nam Phi đã không cấp visa cho Đức Lama kịp thời hạn. Ngài đáng lẽ đã tham gia buổi lễ kỷ niệm ngày sinh thứ 80 của Tổng giám mục Desmond Tutu hôm thứ Sáu. Chính phủ Nam Phi tại Pretoria vẫn nói rằng họ không bị áp lực của phía Trung Quốc ngăn chặn chuyến viếng thăm này. Cuộc tranh cãi căng thẳng thêm khi Phó Tổng thống Nam Phi, ông Kgalema Motlanthe thăm Trung Quốc bốn ngày hồi tuần trước và ký một loạt các thỏa thuận song phương về thương mại và đầu tư. Ông không công khai bình luận về chuyện visa trong thời gian ông đang ở Trung Quốc. Đây là lần thứ hai trong vòng hai năm việc đi thăm Nam Phi của Đức Dalai Lama bị chặn. “Không thuận tiện” “Ngài đáng lẽ đã tới Nam Phi vào ngày 6/10 nhưng đã không được cấp visa,” văn phòng của Đức Dalai Lama tại miền bắc Ấn Độ cho biết trong một tuyên bố. “Chúng tôi vì thế tin rằng vì bất kỳ lý do nào đi chăng nữa thì chính phủ Nam Phi đã cảm thấy không thuận tiện để cấp visa cho Đức Lama”. Tuyên bố nói Đức Lama đã hủy chuyến đi vì “không muốn gây ra những bất tiện cho bất cứ ai, dù là cá nhân hay chính phủ” nhưng ngài “lấy làm tiếc về những bất tiện đã gây ra cho chủ nhà và phần lớn công chúng Nam Phi”. Chính phủ Trung Quốc vẫn coi đức Dalai Lama là một nhà ly khai nguy hiểm tìm cách đưa Tây Tạng tách ra khỏi Trung Quốc. Nhưng Đức Lama vẫn nhắc đi nhắc lại rằng mục tiêu của ngài là giành quyền tự trị lớn hơn chứ không phải là đòi độc lập. Các cuộc biểu tình được những người ủng hộ Đức Lama tiến hành bên ngoài Quốc Hội Nam Phi và họ nói rằng chủ quyền quốc gia này đã bị nhân nhượng. Văn phòng Tổng Giám mục Desmond Tutu cáo buộc chính phủ Nam Phi đã chậm trễ trong quá trình giải quyết visa. Hồi cuối tuần, Trung tâm Hòa bình Desmond Tutu đã đưa tên vào một tờ khuyến nghị kêu gọi Đức Dalai Lama phải được phép vào Nam Phi. Những người ký tên vào bản kiến nghị cho biết họ cảm thấy “xấu hổ và khổ tâm” trước việc visa bị chậm trễ này và họ tin rằng Đức Dalai Lama đã bị từ chối visa lần nữa “trên cơ sở những tính toán chính trị không nhất quán với Hiến pháp của chúng tôi và những giá trị được bảo vệ trong Hiến pháp đó.” Filed under: Thế giới Tagged: Thế giới          |
| Tổng Bí thư VN thăm Trung Quốc Posted: 04 Oct 2011 01:01 PM PDT  Ông Nguyễn Phú Trọng được mời sang thăm Trung Quốc từ tháng Hai Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng của Việt Nam sẽ thăm chính thức Trung Quốc từ 11-15 tháng Mười. Trang tiếng Anh của Nhân dân Nhật báo và Hoàn Cầu Thời báo đều dẫn lại tin của Tân Hoa Xã về sự kiện này. Chủ tịch Hồ Cẩm Đào của Trung Quốc đã có lời mời ông Trọng sang thăm từ tháng Hai, khi ông vừa đắc cử chức Tổng Bí thư. Lời mời được chuyển qua Đặc sứ Hoàng Bình Quân, người sang Bắc Kinh để thông báo về kết quả Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam ngay sau khi Đại hội kết thúc hồi tháng Hai. Từ đó đến nay quan hệ Việt Trung xấu đi đáng kể với hai vụ tàu Trung Quốc cắt cáp các tàu thăm dò dầu khí trong vùng mà Việt Nam gọi là đặc khu kinh tế của họ. Đáng chú ý sự kiện này được cơ quan truyền thông Trung Quốc đưa tin từ sáng ngày hôm nay, trong khi truyền thông nhà nước Việt Nam im lặng cho đến cuối ngày. Bản tin ngắn ngủi của Thông Tấn xã Việt Nam cho biết sẽ diễn ra chuyến thăm và chỉ vỏn vẹn hai câu. ‘Mười sáu chữ’ Hơn mười cuộc biểu tình đã diễn ra tại thủ đô Hà Nội để phản đối các hành động của Trung Quốc trên Biển Đông trong đó có cả các vụ hăm dọa và bắt giữ tàu đánh cá của ngư dân Việt Nam. Trung Quốc là nước thứ hai mà ông Trọng sẽ tới thăm sau khi chọn Lào là quốc gia đầu tiên ông đặt chân tới trong vai trò Tổng Bí thư. Một số nhà chỉ trích nói ông Trọng “không nên đi Trung Quốc”. Ông Nguyễn Thanh Giang, một nhà bất đồng chính kiến, viết trong một bài nhận định rằng từ khi ông Trọng lên nắm quyền, “chỉ trong vòng ba tháng, từ tháng Sáu tới tháng Chín vừa qua, ít nhất ba phái đoàn cao cấp đã được cử sang Bắc Kinh”. “Những chuyến công du mở đường để ông Trọng sẽ được khoản đãi long trọng ấy đã đạt được những kết quả gì.” “Phải chăng chỉ đạt được lời rủ rê mà như lệnh truyền cùng Việt Nam cảnh giác trước âm mưu của các thế lực thù địch nhằm chia rẽ quan hệ hợp tác hữu nghị, truyền thống tốt đẹp giữa hai nước,” ông Giang viết. Ông Trọng cũng vừa tiếp tân Đại sứ Trung Quốc Khổng Huyễn Hựu hôm 30/9. Vị Tổng Bí thư nói hai bên phải dựa vào lợi ích chiến lược của quan hệ song phương, “tình đồng chí, theo phương châm mười sáu chữ và tinh thần bốn tốt” để giải quyết “một số vấn đề còn tồn tại trong quan hệ”. Mười sáu chữ “vàng” mà ông Trọng nhắc tới là “Láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài, hướng tới tương lai.” Hai bên Việt – Trung cũng thống nhất về tinh thần bốn tốt “Láng giềng tốt, bạn bè tốt, đồng chí tốt, đối tác tốt.” Filed under: Thông Tin Tagged: Thông Tin          |
In my dreams, Children sing
| You are subscribed to email updates from Đọt Chuối Non To stop receiving these emails, you may unsubscribe now. | Email delivery powered by Google |
| Google Inc., 20 West Kinzie, Chicago IL USA 60610 | |
No comments:
Post a Comment